Në mesin e tragjedisë së madhe që përfshiu Ballkanin gjatë viteve ’90, pati edhe momente kur diplomacia arriti të ndalte një pjesë të dhunës. Një prej tyre ishte Marrëveshja e Washingtonit, një dokument që ndryshoi rrjedhën e luftës në Bosnjë dhe Hercegovinë.
Më 18 mars 1994, në kryeqytetin amerikan Washington, D.C., përfaqësuesit e boshnjakëve dhe kroatëve të Bosnjës nënshkruan një marrëveshje që i dha fund konfliktit mes tyre dhe hapi rrugën për krijimin e një strukture të re shtetërore.
Dokumenti, i njohur si Washington Agreement, i dha fund përplasjes së armatosur midis forcave të Republic of Bosnia and Herzegovina dhe forcave kroate të Bosnjës, një konflikt që kishte shpërthyer brenda vetë luftës së madhe boshnjake.
Një luftë brenda luftës
Në fillim të konfliktit në Bosnjë dhe Hercegovinë, boshnjakët dhe kroatët kishin qenë aleatë përballë forcave serbe. Por tensionet politike dhe territoriale midis tyre çuan në një luftë të përgjakshme gjatë viteve 1993–1994.
Qytete të tëra u shndërruan në front lufte dhe përplasjet midis dy komuniteteve që më parë luftonin në të njëjtën anë, e komplikuan edhe më shumë situatën në Bosnjë.
Në këtë klimë kaotike, ndërhyrja diplomatike ndërkombëtare u bë e domosdoshme për të shmangur një përshkallëzim edhe më të madh të konfliktit.
Diplomacia amerikane në skenë
Marrëveshja u nënshkrua nga liderët e dy vendeve: presidenti i Bosnjës, Alija Izetbegović, dhe presidenti i Kroacisë, Franjo Tuđman.
Procesi u ndërmjetësua nga administrata e presidentit amerikan Bill Clinton, e cila po përpiqej të stabilizonte situatën në Ballkan dhe të krijonte kushtet për një zgjidhje më të gjerë të luftës.
Lindja e Federatës së Bosnjës dhe Hercegovinës
Rezultati kryesor i marrëveshjes ishte krijimi i Federation of Bosnia and Herzegovina, një strukturë federale që bashkoi territoret e kontrolluara nga boshnjakët dhe kroatët.
Kjo federatë u bë një nga dy entitetet kryesore të shtetit të Bosnjës dhe Hercegovinës, një strukturë që më vonë do të formalizohej edhe më tej në marrëveshjet e paqes që i dhanë fund luftës në vitin 1995.
Një hap drejt paqes në Ballkan
Marrëveshja e Washingtonit nuk i dha fund menjëherë luftës së Bosnjës, por ajo ndryshoi balancën politike dhe ushtarake në terren. Duke bashkuar boshnjakët dhe kroatët në një strukturë të përbashkët, ajo krijoi një front të ri politik dhe diplomatik që më pas do të çonte drejt negociatave të paqes.
Në këtë kuptim, dokumenti i nënshkruar në Washington në vitin 1994 mbetet një nga momentet kyçe të përpjekjeve ndërkombëtare për t’i dhënë fund një prej konflikteve më të përgjakshme në Evropë pas Luftës së Dytë Botërore.
Përgatiti: L.Veizi