Lufta e Iranit po shkakton ndërprerje të mëdha në tregun global dhe po rrit frikën e përkeqësimit të sigurisë ushqimore, veçanërisht në vendet më të varfra.
Në zemër të krizës është Ngushtica e Hormuzit, përmes së cilës kalon rreth një e treta e tregtisë botërore të plehrave. Që nga fillimi i konfliktit, kalimi ka qenë i kufizuar, ndërsa sulmet me raketa dhe dronë në Gjirin Persik kanë ndërprerë prodhimin në impiantet e energjisë.
Prodhimi i plehrave kimikë është i lidhur drejtpërdrejt me energjinë, me deri në 70% të kostove të tij të bazuara në gaz natyror. Ndërprerja e rrjedhave të energjisë ka detyruar fabrikat e plehrave kimikë në Lindjen e Mesme të pezullojnë ose zvogëlojnë operacionet e tyre, në një kohë kritike për fermerët në hemisferën veriore që përgatiten për mbjelljen e pranverës.
Ndikimi është i drejtpërdrejtë në zinxhirin ushqimor. Rreth gjysma e prodhimit të ushqimit në botë varet nga përdorimi i plehrave kimikë, ndërsa në disa vende kostoja e tyre korrespondon deri në 50% të prodhimit të grurit.
Plehrat e azotit, siç janë plehrat e uresë, konsiderohen kritike, pasi mospërdorimi i tyre edhe për një sezon rritjeje mund të çojë në një ulje të ndjeshme të rendimenteve. Tregu i uresë ishte tashmë nën presion para konfliktit të Iranit, për shkak të prodhimit të reduktuar në Europë pas humbjes së gazit të lirë rus dhe kufizimeve të vendosura nga Kina në eksporte për të siguruar mjaftueshmërinë e brendshme.
Kriza aktuale e ka përkeqësuar situatën. Në Katar, ‘Qatar Energy’ ka pezulluar operacionet në uzinën më të madhe të uresë në botë pasi prodhimi i gazit natyror u ndal nga sulmet ndaj objekteve të LNG-së. Në Indi, tre uzina të mëdha kanë ulur prodhimin pasi importet e gazit natyror të lëngshëm (LNG) nga Katari janë kufizuar. India, shtëpia e gati një të pestës së popullsisë së botës, mbështetet në më shumë se 40% të importeve të saj të plehrave nga Lindja e Mesme.
Bangladeshi ka pezulluar operacionet në katër nga pesë fabrikat e tij, ndërsa në Egjipt, prodhimi i plehrave të azotit është i kërcënuar pasi eksportet e gazit natyror nga Izraeli u ndërprenë.
Në Brazil, i cili është pothuajse tërësisht i varur nga importet e uresë, rreth gjysma e furnizimeve të tij kalojnë nëpër Ngushticën e Hormuzit.
Në SHBA, fermerët tashmë po raportojnë mungesa në treg, me vendin rreth 25% nën sezonin e tij të zakonshëm. Globalisht, eksportet e uresë pritet të ulen ndjeshëm.
Çmimet tashmë janë rritur ndjeshëm. Në Lindjen e Mesme, çmimet e eksportit të uresë janë rritur me rreth 40%, në më shumë se 700 dollarë për ton, ndërsa në SHBA ato janë rritur deri në 32%. Analistët paralajmërojnë se nëse konflikti zgjatet, çmimet e plehrave të azotit mund të dyfishohen.
Mundësia për të kompensuar humbjet shihet si e kufizuar. Lindja e Mesme dominon tregun global, ndërsa Rusia, eksportuesja më e madhe e plehrave, po përballet me sulme me dronë dhe Kina vazhdon të kufizojë eksportet e saj./mxh