Në prillin e vitit 1878, pas përfundimit të Luftës Ruso-Turke, Perandoria Ruse dhe ajo Osmane nënshkruan Traktatin e Shën Stefanit, një marrëveshje që synonte të ndryshonte rrënjësisht hartën politike të Ballkanit në favor të pansllavizmit. Sipas këtij traktati, u krijua një “Bullgari e Madhe”, e cila do të shtrihej nga Danubi në Egje dhe nga Deti i Zi në liqenin e Ohrit. Kjo krijesë e re politike, ndonëse formalisht autonome, ishte në thelb një satelit i Rusisë, duke i dhënë kësaj të fundit një dalje strategjike në ujerat e ngrohta të Mesdheut.
Ky zgjerim i vrullshëm i ndikimit rus alarmoi fuqitë e mëdha evropiane, veçanërisht Britaninë e Madhe dhe Austro-Hungarinë, të cilat e panë këtë zhvillim si një kërcënim të drejtpërdrejtë për ekuilibrin e forcave (Balance of Power) në Evropë. Për të parandaluar dominimin rus, u vendos rishikimi i menjëhershëm i traktatit në Kongresin e Berlinit, i cili nisi punimet më 13 qershor 1878. Nën drejtimin e “Kancelarit të Hekurt”, Otto von Bismarck, Kongresi u shndërrua në një arenë pazaresh diplomatike ku fatet e popujve ballkanikë u vendosën pa praninë e tyre.
Rezistenca e Prizrenit dhe sfida ndaj diplomacisë
Në këtë kontekst të tensionuar, çështja shqiptare u shfaq si një problem i mprehtë, por i injoruar qëllimisht nga kancelaritë evropiane. Shumë nga territoret që parashikohej t’i shkëputeshin Perandorisë Osmane për t’u kaluar shteteve fqinje (Serbisë, Malit të Zi dhe Greqisë) ishin të banuara historikisht nga shqiptarë. Përballë rrezikut të zhdukjes nga harta, më 10 qershor 1878, rreth 300 përfaqësues nga të gjitha trevat shqiptare u mblodhën në Prizren dhe themeluan Lidhjen Shqiptare të Prizrenit.
Ky ishte një organizim i paprecedentë politik dhe ushtarak që synonte mbrojtjen e tërësisë territoriale dhe autonominë administrative. Megjithatë, zëri i shqiptarëve u ndesh me arrogancën e fuqive të mëdha. Bismarck-u, duke dashur të mbyllet çështja sa më shpejt, e minimizoi ekzistencën e kombit shqiptar me frazën famëkeqe se Shqipëria ishte thjesht “një shprehje gjeografike” dhe jo një entitet politik. I zhgënjyer nga diplomacia, organizimi shqiptar kaloi në rezistencë të armatosur, duke sfiduar si vendimet e Berlinit, ashtu edhe lëshimet që Porta e Lartë po bënte në kurriz të trojeve shqiptare.
Shqipëria, një komb midis zjarrit dhe Rilindjes
Për Shqipërinë, periudha e Lidhjes së Prizrenit shënoi kthesën më të madhe në historinë moderne, duke u bërë guri i themelit i Rilindjes Kombëtare. Edhe pse në vitin 1881 forcat osmane e shtypën me gjak Lidhjen dhe arrestuan krerët e saj si Abdyl Frashëri, “shpirti i Prizrenit” mbeti i gjallë. Rezistenca shqiptare në Plavë, Guci dhe Ulqin tregoi se populli nuk ishte më një masë pasive, por një faktor politik që nuk mund të injorohej përjetësisht.
Ky moment historik e detyroi elitën intelektuale shqiptare të kuptonte se fati i vendit nuk mund të mbështetej më te besnikëria ndaj Stambollit, por te bashkimi kombëtar mbi baza gjuhësore dhe kulturore. Megjithëse harta e vitit 1878 e la Shqipërinë të copëtuar dhe pa njohje zyrtare, ajo mbolli farën e pavarësisë që do të kulmonte në vitin 1912. Shqipëria doli nga ky proces jo si një “shprehje gjeografike”, por si një komb me vetëdije të qartë politike, i gatshëm për t’u përballur me stuhitë e shekullit të XX.
Përgatiti: L.Veizi