Presidenti i Shteteve të Bashkuara, Donald Trump, ka ashpërsuar tonet ndaj aleatëve të NATO-s pas një takimi dyorësh në Shtëpinë e Bardhë me Sekretarin e Përgjithshëm të NATO-s, Mark Rutte. Deklaratat e tij vijnë menjëherë pas një armëpushimi të arritur midis SHBA-ve dhe Iranit, duke rritur tensionet politike brenda aleancës transatlantike.
Në një postim në platformën e tij Truth Social, Trump akuzoi NATO-n për mungesë mbështetjeje në momentet kyçe, duke shkruar me tone të forta se aleanca “nuk ishte aty kur kishim nevojë dhe nuk do të jetë as në të ardhmen”. Këto komente pasqyrojnë zhgënjimin e tij ndaj disa vendeve anëtare që refuzuan të hapnin hapësirën ajrore ose të kontribuonin ushtarakisht gjatë përshkallëzimit të fundit në Lindjen e Mesme.
Para takimit, zëdhënësja e Shtëpisë së Bardhë, Karoline Leavitt, deklaroi se disa aleatë “u kthyen shpinën amerikanëve”, duke theksuar se SHBA-të mbulon një pjesë të madhe të shpenzimeve të mbrojtjes për vendet e NATO-s. Ajo paralajmëroi një bisedë “të sinqertë dhe të drejtpërdrejtë” mes Trump dhe Rutte.
Retorika e Trump ka nxitur shqetësime në Perëndim se ai mund të konsiderojë tërheqjen e SHBA-ve nga NATO, një veprim që do të kishte pasoja të mëdha për sigurinë globale. Megjithatë, një hap i tillë do të kërkonte miratimin e Kongresit Amerikan.
Pas takimit, Trump gjithashtu riktheu një çështje të diskutueshme: idenë për marrjen e kontrollit mbi Groenlandën, territor që i përket Danimarkës, një vend anëtar i NATO-s. Në një tjetër deklaratë provokuese, ai e përshkroi Groenlandën si një “copë akulli e madhe dhe e keqmenaxhuar”, duke rihapur debatet e mëparshme që kishin tensionuar marrëdhëniet me Evropën.
Nga ana tjetër, Rutte u përpoq të zbusë situatën, duke theksuar se shumica e vendeve evropiane kanë kontribuar në mënyrë të konsiderueshme, përfshirë mbështetjen logjistike, bazat ushtarake dhe lejet për fluturime.
Rutte gjithashtu hodhi poshtë pretendimet se vendet evropiane e konsiderojnë të paligjshme luftën kundër Iranit, duke theksuar se ekziston mbështetje e gjerë për kufizimin e kapaciteteve bërthamore dhe raketore të Teheranit. Ai paralajmëroi për rrezikun e një “momenti si Koreja e Veriut”, ku diplomacia e zgjatur mund të çojë në armatosje bërthamore të pakthyeshme.
Ndërkohë, raportime nga media amerikane sugjerojnë se Trump po shqyrton mundësinë e zhvendosjes së trupave amerikane nga disa vende të NATO-s, që ai i konsideron jo bashkëpunuese gjatë konfliktit. Një lëvizje e tillë do të ishte më e kufizuar sesa një tërheqje e plotë nga aleanca, por gjithsesi do të ndikonte në balancën e sigurisë në Evropë.
NATO, e themeluar në vitin 1949 për të përballuar kërcënimin sovjetik, mbetet një nga shtyllat kryesore të sigurisë perëndimore. Aktivizimi i vetëm i nenit të mbrojtjes kolektive ka ndodhur pas sulmeve të 11 shtatorit 2001 në SHBA, duke treguar rëndësinë e solidaritetit brenda aleancës.
Zhvillimet e fundit tregojnë për një përçarje të mundshme në marrëdhëniet SHBA–Evropë, ndërsa tensionet gjeopolitike vazhdojnë të rriten në Lindjen e Mesme dhe më gjerë./kb