Mbrëmjen e 14 prillit 1865, në Ford’s Theatre, ndërsa presidenti ndiqte një shfaqje, një aktor u kthye në vrasës. John Wilkes Booth, i njohur për publikun dhe i padallueshëm në prapaskenat e teatrit, hyri pa vështirësi në lozhën private. Një e shtënë e vetme, në kokë, mjaftoi për të rrëzuar njeriun që sapo kishte udhëhequr vendin drejt fitores në American Civil War.
Si në një tragjedi klasike, Booth u hodh në skenë duke thirrur: “Sic semper tyrannis!”. Por realiteti nuk ishte teatër. Gjatë kërcimit ai theu këmbën. Megjithatë arriti të arratisej, hipi në kalë dhe u zhduk drejt Virxhinias.
Ndërkohë, Linkolni nuk vdiq menjëherë. Ai u transportua në një shtëpi përballë teatrit dhe, në agimin e 15 prillit, ndërroi jetë. Një komb i tërë u zhyt në heshtje.
Arratisja e Booth-it zgjati pak. I ndjekur nga forcat federale, ai u gjet i fshehur në një hambar pranë Port Royal, ku edhe u vra. Historia e tij përfundoi aty, mes iluzionit dhe dhunës.
Por historia e Linkolnit nuk nis me vdekjen.
Më 6 nëntor 1860, Abraham Lincoln u zgjodh president i 16-të i Shteteve të Bashkuara, si përfaqësues i parë i Republican Party — një forcë e re politike që kundërshtonte përhapjen e skllavërisë. Fitorja e tij nuk ishte thjesht politike; ajo çau në mes një vend tashmë të përçarë.
Pa mbështetje nga shtetet jugore, ai u perceptua si kërcënim për një rend të ndërtuar mbi skllavërinë. Zgjedhja e tij ndezi fitilin e luftës civile — një konflikt që do të vendoste fatin e Bashkimit dhe vetë kuptimin e lirisë në Amerikë.
Kur mori detyrën në mars 1861, Linkolni nuk foli me gjuhën e përçarjes, por me një apel për unitet. Në fjalimin e tij inaugurues ai u shpreh:
“Ne nuk jemi armiq, por miq. Ne nuk duhet të jemi armiq…”
Ishte një thirrje që kërkonte të ndalte përplasjen. Por historia kishte marrë tashmë një tjetër drejtim.
Më 12 prill 1861, me sulmin në Fort Sumter, shpërtheu lufta civile — një konflikt katërvjeçar që do të merrte mbi 600 mijë jetë, do të shkatërronte Jugun dhe do të ndryshonte përgjithmonë Amerikën.
Në këtë vorbull, Linkolni mbeti i palëkundur. Ai refuzoi shpërbërjen e Unionit dhe e pa mbrojtjen e tij si detyrë kushtetuese dhe morale. Nën drejtimin e tij, lufta nuk ishte vetëm për territor, por për vetë idenë e një kombi të bashkuar dhe të lirë.
Kështu, plumbi në teatër nuk ishte një fund i rastësishëm. Ishte akti i fundit i një drame historike — një dramë ku një njeri u ngrit mbi përçarjen për të shpëtuar një komb dhe ra pikërisht në çastin kur ai komb po rilindej.
Përgatiti: L. Veizi