Më 19 maj 1982, aktorja e njohur italiane Sofia Loren doli nga burgu i grave pasi kreu 17 ditë të dënimit prej 30 ditësh
Nga Leonard Veizi
Më 19 maj 1982, porta e burgut të grave në Kazerta, pranë Napolit, u hap për të lënë të lirë një nga gratë më të famshme të botës. Sofia Loren doli nga qelia pasi kishte vuajtur 17 ditë dënim, nga 30 të tilla, për shmangie taksash…
…Vendimi i gjykatës italiane nuk ishte thjesht një lajm i bujshëm kronike; ai ishte një shuplakë institucionale që tronditi opinionin publik botëror. Një ikonë e kinemasë, simbol i elegancës dhe lavdisë kombëtare, u trajtua saktësisht si çdo qytetar tjetër përballë ligjit.
Kjo ngjarje mbetet një precedent historik që duhet të shërbejë si busull edhe sot.
Mesazhi
Në atë kohë, fotografia e Sofia Lorenit duke hyrë në burg ishte një tronditje e thellë kulturore. Italia e viteve ’80 lëkundej mes adhurimit të verbër ndaj figurave publike dhe një mosbesimi kronik ndaj institucioneve. Yjet e ekranit konsideroheshin pothuajse të paprekshëm, të veshur me një imunitet të padukshëm social.
Megjithatë, shteti italian guxoi të jepte një sinjal të prerë: fama nuk të përjashton nga detyrimet ndaj shtetit.
Aktorja akuzohej për parregullsi në deklarimet fiskale të viteve 1970, një çështje që zvarritej prej vitesh nëpër labirintet gjyqësore. Edhe pse Loren këmbëngulte se faji ishte i këshilltarëve të saj financiarë dhe jo i vullnetit të saj për të mashtruar, gjykata nuk pranoi kompromise. Dënimi, ndonëse i shkurtër në kohë, kishte një peshë morale dhe publike të jashtëzakonshme.
Gruaja që kishte fituar zemrat e publikut në kryeveprat e Vitorio De Sikës, që kishte lartësuar imazhin e Italisë në Hollivud dhe kishte rrëmbyer çmimin Oscar për filmin “Dy Gra”, përfundoi në një qeli të zakonshme, larg tapetit të kuq dhe blicit të kamerave.
Barazia para ligjit
Ky rast nuk mund të arkivohet thjesht si një kuriozitet i së kaluarës. Ai godet në zemër të problemit më të madh të shoqërive moderne: tendencën për të krijuar kasta të paprekshme.
Sot shohim politikanë që i shmangen llogaridhënies, oligarkë që blejnë heshtjen dhe personazhe publike që jetojnë me bindjen arrogante se reputacioni apo pasuria e tyre është më e fortë se kodi penal. Pikërisht këtu qëndron vlera e pakohë e rastit “Sofia Loren”.
Ligji nuk ka dy standarde. Ai nuk është shkruar për t’u zbatuar me rreptësi mbi të varfrit dhe për t’u anashkaluar me elasticitet nga të fuqishmit.
Në momentin që drejtësia fillon të bëjë tolerime mbi bazën e famës apo ndikimit, ajo pushon së qeni drejtësi dhe shndërrohet në një vegël privilegji.
Burgosja e aktores riktheu besimin e humbur te shteti. Jo sepse publiku ndjente kënaqësi të shihte një ikonë pas hekurave, por sepse qytetarët kishin nevojë jetike të besonin se ligji mund të trokiste me të njëjtën forcë edhe në derën e njerëzve më të pushtetshëm.
Dinjiteti i një ikone
Në fund, Sofia Loren doli nga burgu me dinjitet të plotë. Popullariteti i saj nuk u shua; përkundrazi, ai u humanizua. Italianët e panë me më shumë simpati dhe respekt, pikërisht sepse ajo nuk iku, nuk u fsheh pas statusit të saj dhe nuk përdori pushtetin mediatik për të shantazhuar apo shkatërruar sistemin. Ajo e pranoi verdiktin, vuajti dënimin dhe doli prej andej si një figurë më njerëzore se vetë miti që kishte krijuar në celuloid.
Thelbi i asaj historie të largët të majit 1982 mbetet një leksion i prerë për çdo sistem juridik: vlera dhe shëndeti i një demokracie nuk maten kur ligji godet të dobëtit, por kur ai ka kurajën dhe integritetin të prekë të paprekshmit.