Edgardo Mortara ishte hebre, por u pagëzua fshehurazi pa dijeninë e prindërve të tij. Pikërisht kjo ngjarje bëri që ai të merrej nga familja në moshën gjashtëvjeçare me urdhër të Papa Piut IX. Më vonë, ai do të përfundonte duke u bërë prift.
Filmi i Marco Bellocchio-s “Kidnapped” sjell në ekran këtë histori të vërtetë, të vendosur në Itali në prag të bashkimit kombëtar, ku një djalë i vogël bëhet pa dashje pjesë e një beteje politike dhe fetare, ndërsa pushteti i Shteteve Papnore po lëkundej. Historia e Edgardo Mortarës mbetet një nga rastet më të debatueshme të kohës, dhe këtu ajo rrëfehet përmes artikullit “Fëmija i rrëmbyer nga Papa” nga Anna Magli, i botuar në arkivat e Focus Storia.
Fundi i një epoke
Në mesin e shekullit XIX, regjimet e vjetra të Italisë – dukatet, mbretëritë dhe Shtetet Papnore – po përballeshin me valën e ideve të Iluminizmit dhe revolucionit francez. Në këtë klimë tranzicioni, Papa Piu IX sundonte një territor të gjerë që përfshinte Romën dhe pjesë të Italisë qendrore. Pikërisht në këtë periudhë tensioni, në Bolonjë ndodhi ngjarja që do të trondiste Europën: rrëmbimi i një djali gjashtëvjeçar, Edgardo Mortara.
Ngjarja
Më 23 qershor 1858, një marshal i quajtur Lucidi trokiti në derën e familjes Mortara, një familje hebraike e respektuar në qendër të Bolonjës. Lajmi ishte i prerë: Edgardo ishte pagëzuar si i krishterë dhe, sipas ligjit të Shteteve Papnore, duhej të merrej nga familja e tij për t’u rritur në besimin katolik.
Pavarësisht protestave të prindërve dhe komunitetit hebre, fëmija u mor dhe u dërgua në një vend të fshehtë. Ky akt u bë simbol i tensioneve fetare dhe politike të kohës.
Një vendim i pakthyeshëm
Hetimet zbuluan se pagëzimi i fshehtë ishte kryer nga një shërbëtore e re, vetëm 15 vjeçe, në rrethana të paqarta dhe pa kuptuar plotësisht rëndësinë e veprimit. Megjithatë, Kisha vendosi se një fëmijë i pagëzuar nuk mund të rritej jashtë katolicizmit.
Papa Piu IX e mbështeti personalisht vendimin, duke refuzuar të dorëzonte fëmijën pavarësisht presionit të madh ndërkombëtar.
Reagimi ndërkombëtar
Rasti Mortara u bë shpejt çështje ndërkombëtare. Hebrenjtë në Francë, Britani dhe SHBA protestuan, ndërsa figura politike si Cavour dhe Bismarck e përdorën ngjarjen për të kritikuar Shtetet Papnore. Në Paris madje u krijua Aleanca Universale Izraelite si reagim ndaj rastit.
Një fëmijëri e shkëputur
Familja Mortara arriti ta takonte Edgardon vetëm një herë në vitin 1858, nën mbikëqyrje kishtare. Me kalimin e viteve, fëmija u rrit brenda institucionit katolik dhe gradualisht u shkëput nga familja e tij biologjike.
Në vitin 1867 ai bëri betimet fetare dhe mori emrin Pio Maria. Më vonë u shugurua prift dhe kaloi pjesën më të madhe të jetës në shërbim të Kishës, duke refuzuar kthimin te familja e tij.
Një plagë historike
Edhe dekada më vonë, rasti Mortara mbeti simbol i një konflikti të thellë midis autoritetit fetar dhe të drejtave njerëzore. Ai u rikthye në vëmendje gjatë shekullit XX dhe vazhdon të jetë një nga rastet më të debatueshme në historinë e marrëdhënieve midis Kishës dhe hebrenjve në Evropë.