Diva veterane e popit ka shtypur butonin e kthimit pas për të ecur përpara në albumin e saj të ri – dhe nën ritmet e fuqishme fshihen një sërë kujtimesh të ngarkuara emocionalisht.
Recensë për Confessions II – udhëtimi nostalgjik në pistën e kërcimit sjell albumin e saj më jetik në dy dekada
Nga Lucy O’Brien
“Madonna nuk reflekton kurrë, ajo gjithmonë ecën përpara,” më tha në vitin 2005 menaxherja e saj e marrëdhënieve me publikun në Warner, Liz Rosenberg, kur pas disa muajsh frustrues e izoluar për shkak të një aksidenti me kalë, Madonna u rishfaq “si plumb nga pushka” me albumin e lavdishëm të stilit disko Confessions on a Dance Floor, i prodhuar kryesisht krah Stuart Price. Madonna ka qenë gjithmonë militantisht kundër nostalgjisë: rinovimi i vazhdueshëm është vendimtar për identitetin e saj artistik.
Por, mund të thuhet se Confessions ishte – deri javën e kaluar – albumi i saj i fundit i madh. Përpjekja e vazhdueshme për të ecur përpara nuk ka funksionuar gjithmonë për Madonnan; producentët e shumtë dhe zhanret e ndryshme të krijimeve të saj në vitet 2010 rezultuan shpesh të paqëndrueshme dhe konfuze: funku muskuloz i Hard Candy (2008), powerpop-i i ngarkuar i Rebel Heart (2015) dhe Madame X (2019) që shtrihej në të gjithë globin.
Largimi nga Warner Records në vitin 2007 shënoi fillimin e rënies: Madonna kishte nënshkruar kontrata jashtëzakonisht fitimprurëse me Live Nation dhe Interscope, por presioni për të kthyer atë investim solli një element kompromisi në punën e saj dhe përshtatjen me një tjetër risi të popit bashkëkohor: kampet e shkrimit të këngëve dhe produksionet e bëra nga komisione të tëra njerëzish. Në vitin 2015, Madonna u ankua për Rolling Stone duke thënë se po “punonte me njerëz që nuk lëshojnë telefonin nga dora, nuk ndalojnë së bëri tweet-e, nuk mund të përqendrohen dhe të përfundojnë një këngë”.
Rinënshkrimi i kontratës me Warner në vitin 2021 i ka rikthyer asaj lirinë e veprimit, veçanërisht pasi ajo marrëveshje i jep të drejtat globale për të gjithë katalogun e saj të kaluar. Me albumin e sapoformuar Confessions II, Madonna më në fund ndaloi së ndjekuri tendencat dhe i lejoi vetes të bënte atë që e kishte kundërshtuar prej kohësh: të reflektonte mbi të kaluarën e saj, të lundronte në muzikën dance që është në ADN-në e saj dhe të gjente lirinë krijuese duke parë pas.
Confessions II është kulmi i një pune që filloi me një projekt biografik të Universal për jetën e saj (i cili tani është pezulluar) dhe me turneun Celebration Tour (2023/4) – një spektakël prekës që nuk ishte thjesht një përmbledhje triumfuese e hiteve më të mëdha, por më shumë një meditim mbi plakjen, dashurinë dhe humbjen. Një moment kyç ishte performanca e ngadaltë dhe sensualisht e plogësht e Madonnas për Justify My Love, duke i kënduar vetes së saj më të re si në një ëndërr të largët.
Bërja e kësaj pune duket se ka hapur një portë. “Ndiej sikur truri im është i sintonizuar te kujtesa,” tha ajo së fundmi. Ndoshta fakti që ajo pothuajse vdiq në vitin 2023 nga një infeksion i rëndë bakterial e bëri të kuptonte se jo gjithmonë ka një të ardhme drejt së cilës duhet ecur. Ribashkimi me Stuart Price, producentin origjinal të Confessions dhe drejtorin muzikor të turneut të saj Celebration, i ka mundësuar asaj t’i kthejë kujtimet në flori.
Madonna krijon këngët e saj më të mira kur punon kokë më kokë me një producent, duke i lënë emocionet e saj të rrjedhin përmes një procesi që Price e quan “mbajtje ditari dhe mbledhje kujtimesh”.
Ajo e bëri këtë me Pat Leonard në Like a Prayer (1989), me William Orbit në Ray of Light (1998) dhe me Mirwais në Music (2000). Ky eksplorim improvizues është i qartë në Confessions II. Kënga kryesore Danceteria filloi si një sesion i natës vonë, ku Madonna tregonte histori për njerëzit që njihte në skenën e klubeve të Nju Jorkut të fundit të viteve ’70 dhe fillimit të viteve ’80, si Basquiat, Keith Haring, dizajnerja Maripol dhe mikja e saj më e mirë Debi Mazar. “Lërma mua këtë,” i tha ajo Price. “Do të shkoj në shtëpi dhe do të mendoj për këtë.” Të nesërmen ajo u kthye në studion e tij në Notting Hill me tre faqe tekste, mori një mikrofon të vjetër të ngjitur me skotç dhe u zhyt në euforinë e plotë të atyre ditëve me fjalë të folura të papërpunuara dhe një kor shpërthyes.
Persona që ajo projekton këtu nuk është e lëmuar apo e përsosur. In një intervistë të fundit me Graham Norton, ajo foli për ndjenjën e të qenit e prapambetur dhe e papërshtatur në atë kohë: “Isha shumë e ngathët, nuk isha ‘cool’. Askush nuk donte të kërcente me mua.” Por duke kërcyer ajo humbi vetëdijen e tepruar dhe përfundimisht gjeti komunitetin dhe fisin e saj. “Pista e kërcimit nuk është thjesht një vend,” thotë ajo në One Step Away, “Është një hapësirë rituale ku lëvizja zëvendëson gjuhën.” Në këngë pas kënge, gjurmët e rrymave Chicago house dhe Detroit techno thonëzohen përmes ritmeve të fuqishme të klubeve të mëdha për të krijuar një ndjesi të muzikës dance si diçka katarktike dhe shëruese.
Ajo që u jep fuqi këtyre hiteve të klubeve është mënyra se si Madonna ndërthur ngarkesën emocionale të kujtimeve specifike dhe të forta. Kënga Bizarre kujton një “yll kinemaje, sy blu të thellë” dhe një makinë Shelby Cobra të viteve 1960 të ngarë shumë shpejt – një referencë për një dhuratë dasme që ajo i bëri Sean Penn. Edhe pse kanë kaluar vite, dhimbja e një martese të prishur ende djeg. “Tani që je larguar ndihem aq bosh,” këndon ajo. Disa kujtime mbeten të qarta dhe të ndritshme, si djaloshi nga Lower East Side me “fytyrën e Marlon Brandos” (LES Girl), ose pakënaqësia që ndien ndaj njerëzës së saj të ndjerë në Betrayal: “Kurrë nuk do ta zësh vendin e nënës sime… më tradhtove, më skllavërove.”
Dhe ndoshta më prekësja nga të gjitha është Fragile, një këngë për vëllanë e saj Christopher, i cili vdiq ndërsa ajo po bënte këtë album. Në vitin 2008, Christopher botoi Life With My Sister Madonna, një libër kujtimesh i ashpër që çoi në vite të tëra largimi mes tyre. Por kur ai po vdiste nga kanceri, ata u pajtuan. Ajo këndon në një pjesë muzikorë mbi gabueshmërinë dhe faljen: “Të shoh tek qëndron aty / Shoh brenda shpirtit tënd dhe ndihem e plotë.” Ndjesia e saj e pranimit të kujton Mer Girl në albumin Ray of Light, ku, në vend që të ikte nga hidhërimi për nënën e saj të vdekur, Madonna u përball me të.
Ka shumë arsye pse veçanërisht artistet femra më të vjetra mund t’i rezistojnë nostalgjisë: sugjerimi se puna juaj më e mirë ka mbetur pas; ideja e të qenit e ngrirë në kohë si vetja juaj më e re. Por turneu Celebration tregoi se gërmimi në të kaluarën nuk duhej të nënkuptonte ripërsëritjen e lavdive të dikurshme; mund të ishte gjithashtu një proces prekës dhe produktiv, i ngjashëm me mënyrën sesi idhulli i saj David Bowie riktheu kohën e tij në Berlinin e viteve 1970 në albumin e vitit 2013, The Next Day. Përballja me pikëllimin dhe humbjen e ka bërë muzikën e Madonnas më të thellë se sa ka qenë në 20 vjet, por edhe më të gjallë: “Unë jam zëri në veshin tënd, që të flet, që të fton,” thotë ajo, në vijën e parë mes jetës dhe vdekjes.
*Lucy O’Brien është autore e biografisë “Madonna: Like an Icon”