Dy botë të vendosura pothuajse në skajet e kundërta të Sistemit Diellor sapo kanë paraqitur një mister që shkencëtarët nuk e dinin se ekzistonte. Rreth gjigantit të gaztë Saturn rrotullohet Titani, hëna më e madhe e planetit, e mbuluar nga një kore akulli uji, liqene me metan dhe etan të lëngshëm, si dhe një atmosferë të dendur dhe të mjegullt.
Në anën tjetër të Sistemit Diellor ndodhet Plutoni, një botë e ngrirë dhe e largët, e formësuar nga vullkane akulli dhe peizazhe të mbuluara nga ngrica. Edhe pse ndodhen mijëra miliona kilometra larg njëri-tjetrit dhe përballen me kushte shumë të ndryshme temperaturash dhe presioni, të dy trupat qiellorë kanë një karakteristikë të përbashkët: janë të pasur me azot dhe hidrokarbure, ndërsa atmosfera e tyre krijon procese komplekse kimike nën ndikimin e rrezatimit diellor. Tashmë, teleskopi hapësinor James Webb Space Telescope (JWST) ka zbuluar në të dyja botët një sinjal kimik të panjohur, i cili nuk përputhet me asnjë substancë të identifikuar deri më sot. Zbulimi u realizua nga një ekip studiuesish i drejtuar nga Bruno Bézard i French National Center for Scientific Research. Sipas tyre, sinjali mund të jetë tregues i një molekule të panjohur ose i një forme të re të sjelljes së komponimeve organike në mjedise ekstreme.
Titani, një laborator natyror për kimikën para jetës
Titani është konsideruar prej kohësh si një nga laboratorët më interesantë natyrorë për studimin e kimisë para-biologjike, pra proceseve kimike që mund të paraprijnë lindjen e jetës. Atmosfera e tij përmban kryesisht azot dhe metan, ndërsa në sipërfaqe gjenden reshje, lumenj, liqene dhe stinë të ngjashme me ato të Tokës, por të bazuara në hidrokarbure në vend të ujit. Falë misionit Cassini-Huygens, shkencëtarët kanë zbuluar tashmë male, fusha dunash dhe struktura gjeologjike komplekse në Titan, por përbërja e saktë kimike e sipërfaqes mbetet ende pjesërisht e panjohur.
Një “gjurmë gishtash” kimike e panjohur
Kur JWST analizon objekte në hapësirë, ai studion mënyrën se si atomet dhe molekulat thithin ose emetojnë dritën infra të kuqe. Çdo substancë ka një model unik absorbimi, një lloj “gjurme gishtash” spektrale që lejon identifikimin e saj. Megjithatë, sinjali i zbuluar në Titan nuk përputhet me asnjë nga substancat e njohura deri më sot. Ajo që e bëri zbulimin edhe më intriguese ishte fakti se i njëjti sinjal u identifikua edhe në vëzhgimet e Plutonit, madje me intensitet edhe më të lartë. Kjo ishte krejtësisht e papritur, pasi Titani dhe Plutoni ndajnë disa elementë kimikë të përbashkët, por ndryshojnë ndjeshëm për sa i përket temperaturës, presionit atmosferik dhe aktivitetit gjeologjik.
Çfarë mund të jetë kjo molekulë?
Shkencëtarët kanë krahasuar sinjalin me dhjetëra komponime të njohura, përfshirë benzenin, acetilenin, propadienin dhe ketenin, por asnjë prej tyre nuk përputhet plotësisht me të dhënat e marra nga teleskopi. Një nga hipotezat është se bëhet fjalë për një molekulë të njohur që sillet ndryshe në kushtet ekstreme të Titanit dhe Plutonit, ose për një përzierje substancash që ndryshon karakteristikat e absorbimit të dritës infra të kuqe. Fakti që i njëjti sinjal shfaqet në të dy botët sugjeron se mund të kemi të bëjmë me një proces kimik të panjohur deri më tani, karakteristik për mjediset e ftohta, të pasura me azot dhe metan.
Misteri mbetet i hapur
Vëzhgimet e ardhshme të JWST pritet të ndihmojnë në përcaktimin e shpërndarjes së këtij sinjali në sipërfaqen e Titanit, ndërsa misioni i ardhshëm i NASA, Dragonfly, i planifikuar të mbërrijë në mesin e viteve 2030, mund të analizojë drejtpërdrejt përbërjen kimike të sipërfaqes me instrumentet e tij shkencore. Deri atëherë, misteri mbetet i pazgjidhur, një sinjal i zbehtë nga dy botë të largëta që mund të fshehë sekrete të reja për mënyrën se si zhvillohet kimia organike në Univers./ad