Në Gaza, mijëra familje jetojnë me një dhimbje të dyfishtë: humbjen e njerëzve të tyre të dashur dhe pasigurinë për fatin e tyre. Për shumë njerëz, nuk ka as një varr ku të qajnë, as një lajm që t’u japë përgjigje. Ata mbeten të zhdukur mes rrënojave, burgjeve dhe kaosit të luftës.
Një nga këto histori është ajo e dy vëllezërve, Farouk dhe Faysal, përkatësisht 25 dhe 21 vjeç. Më 18 prill 2025, ata dolën nga shtëpia në lagjen Shuxhaija të qytetit të Gazës për të kërkuar ushqim. Familja e tyre vuante nga uria dhe ata donin të gjenin miell, oriz ose thjerrëza në shtëpitë e braktisura nga banorët, që ishin larguar për shkak të bombardimeve.
Nëna e tyre, Oum Firas, tregon se djemtë morën një rrezik të madh sepse dëgjuan vëllezërit dhe motrat e tyre duke qarë nga uria. Ata nuk u kthyen më. Familja i kërkoi deri në mbrëmje, por bombardimet i detyruan të largoheshin. Kur u kthyen ditën tjetër, shtëpia ishte shkatërruar dhe në zonë nuk mund të ktheheshe më.
Pas 40 ditësh, kur nëna u kthye në lagje, nuk gjeti asnjë gjurmë të tyre. Izraeli mohoi se i kishte arrestuar, ndërsa asnjë organizatë nuk mundi t’i jepte familjes informacion për fatin e tyre. Për Oum Firas, vuajtja nuk është vetëm humbja e dy djemve. Ajo duhet të kujdeset për fëmijët e tjerë që vuajnë nga uria, për një vajzë me epilepsi dhe për bashkëshortin e plagosur. Por dhimbja më e madhe është mospasja e informacionit: të mos dish nëse fëmijët e tu janë gjallë apo të vdekur.
Zhdukjet në Gaza, një problem i madh humanitar
Në Gaza ka disa mënyra sesi njerëzit zhduken. Disa mbeten nën rrënoja pas bombardimeve dhe trupat e tyre nuk mund të nxirren për t’u identifikuar. Të tjerë arrestohen dhe familjet humbasin çdo kontakt me ta.
Sipas organizatave palestineze që merren me personat e zhdukur, mijëra njerëz konsiderohen ende të zhdukur. Një pjesë e tyre besohet se janë viktima të bombardimeve, ndërsa të tjerë dyshohet se janë ndaluar nga forcat izraelite. Problemi kryesor është mungesa e informacionit. Familjet shpesh nuk e dinë nëse të afërmit e tyre ndodhen nën rrënoja, në spitale, në burgje apo kanë vdekur.
Organizatat humanitare thonë se mungesa e pajisjeve të rënda për pastrimin e rrënojave e bën shumë të vështirë gjetjen e trupave. Sa më gjatë që trupat qëndrojnë nën ndërtesat e shembura, aq më i vështirë bëhet identifikimi i tyre.
Zhdukja e detyruar si akt torture
Një pjesë tjetër e tragjedisë lidhet me personat që arrestohen dhe më pas humbasin kontaktin me familjet e tyre. Të afërmit e të burgosurve shpesh nuk marrin informacion për vendndodhjen e tyre, gjendjen shëndetësore apo nëse janë ende gjallë.
Ekspertët e të drejtave të njeriut e konsiderojnë zhdukjen e detyruar një formë torture, sepse jo vetëm personi i ndaluar vuan, por edhe familja e tij mbahet në një gjendje ankthi të vazhdueshëm. Në shumë raste, familjarët nuk kërkojnë më vetëm kthimin e të dashurve të tyre, por duan të dinë të vërtetën: çfarë ka ndodhur me ta.
Fëmijët mes të zhdukurve
Një nga rastet më prekëse është ai i Ibrahim Abou Zaher, një djalë 15-vjeçar. Ai kishte shkuar në pikën kufitare Zikim për të kërkuar ushqim për familjen e tij. Kur nuk u kthye, familja filloi kërkimet në spitale. Ata nuk e gjetën as në listat e të vdekurve dhe as në listat e të plagosurve.
Më vonë mësuan se ai ishte arrestuar së bashku me një grup tjetër njerëzish. Babai i tij jeton me pyetjen e dhimbshme: a është djali i tij gjallë? A po vuan? A po mbahet në kushte të këqija? Sipas organizatave që dokumentojnë rastet, mijëra fëmijë në Gaza janë të zhdukur ose mund të jenë viktima të zhdukjes së detyruar.
Vështirësia për identifikimin e trupave
Një tjetër problem i madh është identifikimi i mijëra viktimave që ndodhen nën rrënoja. Bombardimet kanë shkatërruar ndërtesa të tëra dhe shumë trupa janë dëmtuar rëndë. Në disa raste, ekipet e shpëtimit gjejnë vetëm mbetje të vogla njerëzore, si flokë ose dhëmbë. Mungojnë pajisjet për kërkim, makineritë e rënda dhe laboratorët për analiza ADN-je.
Për këtë arsye, ekipet mjeko-ligjore përpiqen të përdorin metoda të tjera, si identifikimi përmes dhëmbëve, dokumenteve personale, bizhuterive ose shenjave dalluese në trup. Çdo trup i paidentifikuar regjistrohet me një numër unik, me shpresën se në të ardhmen do të mund të bëhet identifikimi përmes ADN-së.
Historia e familjes Rayyes
Një histori tjetër tragjike është ajo e Fatma Azmi al-Rayyes, një grua palestineze që jeton jashtë Gazës dhe është e vetmja e mbijetuar e familjes së saj. Një sulm ajror vrau prindërit e saj, fëmijët e tyre dhe nipërit në një ndërtesë në lagjen Sabra të qytetit të Gazës në nëntor 2023.
Dy vëllezërit e saj, të cilët nuk ndodheshin në ndërtesë gjatë sulmit, u vranë disa ditë më vonë ndërsa kërkonin trupat e familjarëve të tyre nën rrënoja. Pas më shumë se dy vitesh, ekipet e mbrojtjes civile gjetën mbetjet e disa anëtarëve të familjes. Identifikimi u bë jo përmes fytyrave apo trupave, sepse ato ishin shkatërruar, por përmes objekteve personale.
Njëra prej motrave u identifikua nga karta e identitetit, ndërsa tjetra nga zinxhiri që mbante në qafë. Më vonë u gjetën edhe mbetjet e vëllait Maysara, duke i dhënë familjes më në fund një përgjigje pas një pritjeje të gjatë. Tragjedia e personave të zhdukur në Gaza është një nga pasojat më të rënda të luftës. Për mijëra familje, dhimbja nuk mbaron me humbjen e një personi, sepse mungon edhe siguria për atë që ka ndodhur.
Të zhdukurit mbeten mes dy botëve: nuk janë as të varrosur, as të kthyer te familjet e tyre. Çdo ditë pritjeje është një vuajtje e re për të afërmit që kërkojnë vetëm një përgjigje.
Pas luftës, një nga sfidat më të mëdha humanitare do të jetë identifikimi i viktimave, gjetja e personave të zhdukur dhe dhënia e drejtësisë për familjet që prej vitesh jetojnë me pasiguri./mxh