Last Updated on 19/10/2026 by EL
Mali i Zi ka ndërmarrë hapa për të zgjidhur mosmarrëveshjet me Kroacinë, të cilat rrezikojnë të pengojnë synimin e tij për t’u bërë anëtari i 28-të i Bashkimit Evropian në vitin 2028. Ndërkohë, Gjermania po ushtron presion për një zgjidhje të shpejtë të çështjeve të hapura.
Javën e kaluar, Zagrebi u shpërndau vendeve të tjera të BE-së një listë me tetë kërkesa, duke përcaktuar çështjet që duhet të zgjidhen përpara se Mali i Zi të anëtarësohet në bllok. Shumica e tyre lidhen me luftërat në Ballkan gjatë viteve 1990.
“Ka çështje për të cilat u kemi tërhequr vëmendjen fqinjëve tanë malazezë prej vitesh. Gjatë dy viteve të fundit nuk ka pasur asnjë përparim”, deklaroi kryeministri kroat Andrej Plenković të enjten, në margjinat e Këshillit Evropian. Ai shtoi se Kroacia ka qenë “jashtëzakonisht konstruktive” në negociatat për anëtarësimin e Malit të Zi.
Megjithatë, javën e kaluar parlamenti malazez miratoi një ligj për mbrojtjen e monumenteve historike, me synimin për të përmbushur kërkesën e Kroacisë që të mos preket pllaka përkujtimore kushtuar viktimave kroate të kampit të ndalimit në Morinj, i cili drejtohej nga Ushtria Popullore Jugosllave gjatë luftërave në ish-Jugosllavi.
Një tjetër mosmarrëveshje lidhet me një pishinë komunale në Kotor, të cilës autoritetet vendore i kanë vendosur emrin e Zoran Gopçeviçit, një lojtar vaterpoli që dyshohet se ka shërbyer si komandant turni i rojeve në kampin e Morinjt.
Mali i Zi ka miratuar një ligj të dytë, i cili ndalon emërtimin e objekteve sportive me emrat e personave që kanë ndërruar jetë më pak se 40 vjet më parë. Meqenëse ligji zbatohet edhe në mënyrë prapavepruese, emri i Gopçeviçit duhet të hiqet nga pishina. Ai ndërroi jetë në vitin 2000.
Një çështje më e ndërlikuar është kërkesa e Zagrebit që Mali i Zi të ndihmojë në gjetjen e eshtrave të 14 viktimave të luftërave që shpërthyen në Ballkan gjatë shpërbërjes së ish-Jugosllavisë.
Shtetasit kroatë nuk kanë humbur jetën në territorin malazez, ndërsa arkivi që mund të përmbajë informacion për ta ndodhet në Beograd, kryeqytetin e Serbisë.
Si Mali i Zi, ashtu edhe Kroacia i kanë kërkuar Serbisë qasje në këtë arkiv. Megjithatë, Zagrebi kërkon edhe informacione që mund të sigurohen pa iu drejtuar arkivit, pasi ekzistojnë interpretime të ndryshme për vendet ku janë dërguar viktimat dhe ku mund të gjenden ato.
Kroacia kërkon gjithashtu kompensim për familjet kroate që janë privuar në mënyrë të paligjshme nga pronat e tyre. Të dyja vendet kanë rënë dakord për shumën e kompensimit, por negociatat vijojnë për formulimin e marrëveshjes.
Për Zagrebin, hapat e fundit të Malit të Zi përbëjnë një fillim pozitiv, por masat duhet të zbatohen plotësisht përpara se mosmarrëveshjet të konsiderohen të zgjidhura. Kroacia dëshiron që të gjitha çështjet e hapura të zgjidhen përpara se traktati i anëtarësimit të Malit të Zi të paraqitet për ratifikim.
Qeveria kroate përballet gjithashtu me presion të brendshëm për të treguar se po mbron interesat kombëtare në lidhje me çështjet e pazgjidhura të trashëguara nga luftërat e ish-Jugosllavisë, përndryshe rrezikon kritika nga partitë opozitare.
Kjo ndjeshmëri u vu re gjatë samitit të fundit të BE-së, kur Kroacia këmbënguli që nga përfundimet e takimit të hiqej referenca për planet që parashikonin mbylljen e përkohshme të të gjithë kapitujve të negociatave të anëtarësimit të Malit të Zi deri në fund të këtij viti.
Një tjetër çështje e pazgjidhur është kufiri mes dy vendeve, një nga mosmarrëveshjet territoriale të trashëguara nga shpërbërja e Jugosllavisë.
Kroacia kërkon që Mali i Zi të heqë dorë nga mundësia e arbitrazhit për kufirin tokësor, ku kanë mbetur të diskutueshme vetëm rreth 200 metra, dhe të përqendrohet në zgjidhjen e kufirit detar.
Mosmarrëveshja kufitare nuk pritet të pengojë zgjerimin e BE-së. Edhe Kroacia vazhdon të ketë një mosmarrëveshje të pazgjidhur me Slloveninë, por kjo nuk e pengoi anëtarësimin e saj në Bashkimin Evropian në vitin 2013.
Sipas një diplomati të BE-së, Kroacia i ka trajtuar gjithmonë mosmarrëveshjet dypalëshe si çështje të veçanta, duke shmangur bllokimin e përparimit teknik të negociatave dhe duke i lidhur këto çështje me kapituj të caktuar të procesit të anëtarësimit.
Ndërkohë, Mali i Zi ka mbajtur një profil të ulët, duke punuar në mënyrë diskrete për gjetjen e zgjidhjeve përmes dialogut dypalësh, tha diplomati.
Megjithatë, ai shtoi se mund të kishte pasur një dënim më të fortë nga i gjithë spektri politik ndaj ngushëllimeve që kryetari i parlamentit malazez, Andrija Mandić, i shprehu djalit të Ratko Mladićit, i dënuar për krime lufte.
Gjermania është përfshirë gjithashtu në mosmarrëveshje, duke i kërkuar Kroacisë të arrijë një zgjidhje të shpejtë, në vend që të rrezikojë anëtarësimin e Malit të Zi.
Berlini druhet se lejimi i mosmarrëveshjeve dypalëshe për të penguar procesin e anëtarësimit mund të ketë pasoja më të gjera për vendet e tjera që synojnë t’i bashkohen Bashkimit Evropian.
“Mali i Zi i ka përmbushur të gjitha kërkesat. Po zhvillohen takime për hartimin e traktatit përfundimtar. Kanë mbetur ende disa çështje të vogla dypalëshe, të cilat i ka paraqitur edhe zoti Plenković, por të gjitha mund të zgjidhen”, deklaroi kancelari gjerman Friedrich Merz në konferencën për shtyp pas mbledhjes së Këshillit Evropian.