Last Updated on 21/10/2026 by EL
Hetimi i De Correspondent për marrëveshjen Itali–Shqipëri, që sot shihet si model për qendrat e riatdhesimit jashtë BE-së, fitoi çmimin “Daphne Caruana Galizia”
Tiranë, 21 tetor 2026 – Një hetim që evidenton shkelje të të drejtave të njeriut në qendrat e migrantëve që Italia ngriti në Shqipëri ka fituar çmimin “Daphne Caruana Galizia” për gazetari, të akorduar të mërkurën nga Parlamenti Evropian.
Hetimi u publikua në janar 2026 nga platforma holandeze De Correspondent dhe titullohet “Cuffed, caged, cast away” (“Të prangosur, të kyçur, të hedhur tutje”). Ai shqyrton dy qendrat në Shëngjin dhe Gjadër, të ndërtuara për azilkërkuesit e shpëtuar në det, ndërsa autoritetet italiane shqyrtonin kërkesat e tyre.
Raporti vë në dyshim ligjshmërinë e qendrave, të hapura në vitin 2024. Pas pengesave të përsëritura ligjore, qeveria e Giorgia Melonit i ripërdori ato në mars 2025 për të mbajtur të ndaluar migrantë të parregullt që ndodheshin tashmë në Itali, para dëbimit. Autorët dokumentuan shkelje të të drejtave themelore dhe të ligjit evropian, si në trajtimin e migrantëve, ashtu edhe në transferimin e tyre drejt qendrave.
Rreth 1 milion euro për person
Autorët e hetimit, Maite Vermeulen dhe Giacomo Zandonini, vlerësojnë se rreth 259 milionë euro u shpenzuan për objektet në dy vitet e para të funksionimit. Në këtë periudhë u mbajtën të ndaluar 256 persona, pra afërsisht 1 milion euro për person.
“Është më shumë një operacion i madh PR sesa një politikë që do të përshpejtonte realisht kthimet”, i tha Vermeulen Euronews-it. Sipas saj, qasja italiane nuk është as më e lirë, as më efektive dhe nuk pengon mbërritjet e parregullta. Ajo shtoi se vendet e tjera të BE-së nuk mund ta ndjekin këtë model pa shkelur të drejtat e njeriut.
Pesë vende synojnë qendra në Afrikë deri në 2027
Hetimi vjen në një kohë kur pesë shtete të BE-së synojnë të ngrenë qendra të ngjashme kthimi në Afrikë deri në vitin 2027. Ato mbështeten te një ligj i ri evropian, i diskutueshëm, që krijon kornizën ligjore për këto marrëveshje dhe lejon transferimin e migrantëve të parregullt drejt vendeve me të cilat nuk kanë asnjë lidhje.
Raporti e cilëson marrëveshjen “një plan për të gërryer të drejtat e njeriut, për të dobësuar shtetin evropian të së drejtës dhe për të normalizuar pikëpamjet e ekstremit të djathtë mbi migracionin”.
Qasje e mohuar, kontrata të fshehta
Hetimi denoncon edhe “perden e tymit” që autoritetet italiane ngritën për të fshehur detajet e marrëveshjes. Gazetarëve iu mohua qasja, kërkesat për liri informimi shpesh mbetën pa përgjigje, stafi i qendrave nënshkroi marrëveshje të rrepta konfidencialiteti, ndërsa kontratat nuk u bënë publike.
Juria e çmimit përbëhet nga gazetarë nga të gjitha shtetet anëtare të BE-së.
Burimi: Euronews