Regjisori italian ka ngritur katër herë statujën legjendare të Oskarit
nga Giorgio Gosetti
50 vjet pas vdekjes së tij (Neully sur Seine, 13 nëntor 1974), çfarë mbetet nga trashëgimia e frikshme e Vittorio De Sica , regjisorit italian që ngriti katër herë statujën legjendare të Oskarit dhe iu afrua thyerjes së rekordit me pesë nominime nga Federico Fellini.?
Një rrugë dedikuar atij nga qyteti i Napolit (atdheu i tij i vërtetë pavarësisht lindjes së tij në Sora në zonën e Frosinone), disa pllaka përkujtimore dhe një sekuencë shumë e gjatë çmimesh kombëtare, shumë retrospektiva në mbarë botën dhe “bekimi” i kahierëve. du Cinéma , të cilat megjithatë preferuan babanë tjetër themelues të neorealizmit, Roberto Rossellini.
De Sica ishte një njeri kompleks, një “yll” i vërtetë mes dy luftërave botërore, një regjisor i rafinuar dhe elegant, një baba i stilit italian, një aktivist në betejat e kohës së tij kundër çdo gadie të lirisë së shprehjes.
Të vizatosh një portret të tij për ata që nuk e kanë takuar dhe mezi e dinë emrin e tij nuk është e lehtë, sepse tek ai janë të përqendruara kaq shumë karakteristika të brezit të tij dhe të italianit të djeshëm e të sotëm.
Mund të fillojmë nga shfaqja në ” Ne e donim aq shumë njëri-tjetrin ” nga Ettore Scola , i cili ia kushtoi filmin atij në të njëjtin 1974, vetëm një muaj pas lajmit për vdekjen e tij në një spital në Neully sur Seine, ku Vittorio luftoi për herë të fundit. lufta kundër një kanceri në mushkëri, i cili e kishte dëmtuar rëndë shëndetin e tij. Megjithatë ai kishte qenë në xhirime deri në fund, si regjisor i ” Udhëtimit ” me të dashurën e tij Sophia Loren dhe si aktor në filmin televiziv të djalit të tij Manuel ” Hero “.
Si aktor ai ia kaloi rrugët dhe marifetet e tij djalit të tij Christian , duke e bërë atë një personazh shumë popullor, në disa raste të aftë për të matur veten pak a shumë drejtpërdrejt me mësimin e të atit si te “Count Max”. Si regjisor ai ndikoi në disa breza regjisorësh dhe jo vetëm italianë, veçanërisht për aftësinë e tij për të shndërruar histori vendase, të nënshtruara, pa heronj spektakolar, në vepra me shtrirje universale si ” Hajdutët e biçikletave “, ” Umberto D. “. “Dje, sot, nesër ”, “ Dasma italiane ”. Në pjekurinë e tij, vokacioni i tij ndërkombëtar mbizotëroi me filma të prodhimit të patëmetë dhe aktorë “all-star” deri në kryeveprën e njohur, “Kopshti i Finzi-Continis “, i vlerësuar me një Oscar në 1970.
Si personazh publik ai shpesh sfidonte konventat dhe censura, rreziku. Fillon me martesën e tij me Giuditta Rissone (në 1937) me të cilën ai pati vajzën e tij të parë, Emi . Nuk ishte një martesë e lehtë edhe për shkak të famës që Vittorio kishte tashmë si aktor në atë kohë, aq sa një vit më vonë ai do të kishte një vajzë tjetër në Spanjë ( Vicky Munoz ) ashtu siç lindi Emi në Itali. Në vitin 1942, në xhirimet e ” Un garibaldino al convento” ai takoi Maria Mercader , ra në dashuri me të dhe shkoi të jetonte me të. Ai do të martohet me të në Meksikë duke e bërë atë një kurorëshkelëse sipas ligjit italian.
Për të rregulluar pozicionin e tij ai do të marrë nënshtetësinë franceze, por gjatë gjithë jetës së tij do të dëshirojë t’u qëndrojë besnik të dy familjeve, aq sa fëmijët do të takohen vetëm në moshë madhore. Nëse jeta e tij private mbeti e trazuar edhe për shkak të pasionit të tij të papërmbajtshëm për lojërat e fatit në të cilin humbi pasuri të tëra (të kompensuara me pjesëmarrje në të gjitha llojet e filmave), zgjedhjet e tij humanitare gjatë luftës janë më pak të njohura, por po aq domethënëse. Kur Roma bëhet një qytet i pushtuar nga nazistët, De Sica refuzon të lëvizë në veri në Republikën Sociale dhe shpik një skenar për të xhiruar përsëri në Cinecittà me mbështetjen e Vatikanit. Quhet ” Dera e parajsës ” dhe do të jetë preteksti për t’u dhënë strehë shumë hebrenjve dhe antifashistëve të punësuar si ekstra dhe të pritur në San Paolo jashtë mureve. I konsideruar katolik dhe humanist, ai u shpreh si komunist, por në kinemanë e tij do të mbizotëronin gjithmonë vlerat më universale edhe në angazhimin civil si në mbrojtjen e më të dobëtve, të hebrenjve, të të përndjekurve.
Për historinë e kinemasë, në një karrierë shumë të gjatë, plot suksese dhe nderime, disa perla shkëlqejnë më shumë se të tjerat: pas debutimit të tij në kinemanë pa zë në fund të viteve 1920, ai u bë yll i ” Telefoni bianca ” në atë kohë. i ” Gli Men Who Rascals ” (1932) deri në ” The Department Stores ” (1939). Ai do t’i kthehet me forcë suksesit si përkthyes në vitet 1950 me Marescialon në ” Pane amore e fantasia ” (1953) dhe dy vazhdimet e tij, por monologu i tij në ” Gjyqi i Phryne ” me regji të Alessandro Blasetti gjithashtu mbetet në kujtesë . ashtu si dhe ” Generale Della Rovere ” intensive me regji të Roberto Rossellini (1959).
Lavdia e pavdekshme përkundrazi vjen nga drejtimet që shënojnë hapat e parë dhe vendimtar në epokën e neorealizmit, aq sa ” Hajdutët e biçikletave ” do të mbetet një film ngjarjesh për breza të tërë.
Ai mbërriti pas kamerës pas një stërvitjeje më klasike (” Madalena zero në sjellje “, “T eresa e Premte”, “Fëmijët na shikojnë”). Më pas talenti i tij shpërthen si një fishekzjarrë nga “Sciuscià ” e vitit 1946 tek ” Umberto D. “, deri te ” Mrekullia në Milano” dhe “L’oro di Napoli”. Pas një pauze që ndryshon shenjën e tij shprehëse, ai do të rikthehet në krye me “La ciociara” (1960) që shënon pikën më të lartë të partneritetit të tij me Sophia Loren. Pastaj përsëritet shumë herë nga “Dje, sot, nesër ” tek “Luledelli” deri tek “Udhëtimi”.
Si aktor, teknika e tij ka një gjurmë tipike teatrale, rezultat i praktikës së tij të gjatë në skenat anembanë vendit, veçanërisht në vitet 1930 dhe të cilën ai do ta përdorë edhe si këngëtar, duke u mbështetur në repertorin e tij të dashur napolitan. Por ishte përpara kamerës (dhe aq më tepër duke qenë në gjendje ta drejtonte) që Vittorio De Sica ishte në gjendje të ishte vetë deri në palcë, duke vendosur një zemër, një ndjeshmëri, një mjeshtëri që do të mbetet unike në imagjinatën e gjysma e dytë e shekullit të njëzetë.