Last Updated on 02/10/2026 by EL
Çmimet e naftës dizel në Europë kanë arritur nivele historikisht të larta, ndërsa shqetësimet për një ndalim të mundshëm të eksporteve amerikane të dizelit kanë shtuar presionin ndaj Brukselit. Komisioni Europian ka deklaruar se është i gatshëm të bashkëpunojë me Agjencinë Ndërkombëtare të Energjisë për një çlirim të ri të rezervave strategjike të karburanteve, me synimin për të zbutur çmimet.
Zëdhënësja e Komisionit Europian, Anna-Kaisa Itkonen, tha të premten se BE-ja është e gatshme të ndërmarrë veprime të përbashkëta me Agjencinë Ndërkombëtare të Energjisë (IEA). Një ditë më herët, IEA konfirmoi se mund të shqyrtojë lirimin e rezervave të tjera emergjente të naftës nëse ndërprerjet e furnizimit përkeqësohen.
Madhësia përfundimtare e një çlirimi të mundshëm ende nuk është konfirmuar. Sipas diplomatëve të BE-së, Franca ka propozuar të nxirren në treg 50 milionë fuçi dizel, rreth 6.7 milionë tonë, së bashku me 50 milionë fuçi naftë bruto nga rezervat emergjente të IEA-së.
George Shaw, analist i lartë për tregjet e distilateve në Kpler, e konsideron këtë një sasi të konsiderueshme. Sipas të dhënave të kompanisë, BE-ja dhe Britania e Madhe importuan 24.25 milionë fuçi dizel nga jashtë rajonit vetëm gjatë shtatorit. Kjo do të thotë se sasia e propozuar do të ishte rreth dyfishi i importeve mujore të këtij rajoni.
Ekspertët theksojnë se ndikimi në çmime do të varet nga sasia e rezervave të lëshuara dhe nga shpejtësia me të cilën ato do të mbërrijnë në treg.
Alan Gelder, nënkryetar i lartë për rafinimin, kimikatet dhe tregjet e naftës në Wood Mackenzie, tha se një çlirim i madh i rezervave të dizelit mund të ulte çmimet me shumicë me rreth 20 deri në 30 dollarë për fuçi, që në pompë do të përkthehej në një ulje prej afërsisht 0.10 deri në 0.15 euro për litër. Sipas tij, konsumatorët mund të shihnin efektet brenda pak ditësh, ndërsa Shaw vlerëson se ndryshimet e ndjeshme në treg zakonisht kërkojnë një deri në dy javë për të reflektuar plotësisht në pompa.
Megjithatë, ekspertët e shohin lirimin e rezervave vetëm si një zgjidhje afatshkurtër. Sipas Gelder, furnizimi global me dizel mbetet nën nivelin e kërkesës dhe rezervat vazhdojnë të konsumohen, ndërsa tregu mbetet i ekspozuar ndaj politikave të eksportit të vendeve të tjera, përfshirë SHBA-në.
Furnizimi me dizel në Europë është goditur rëndë edhe nga problemet në rafineritë ruse, disa prej të cilave nuk po funksionojnë plotësisht pas sulmeve me dronë. Situata është përkeqësuar nga rënia e eksporteve të produkteve të rafinuara nga Lindja e Mesme dhe Azia, ndërsa konflikti SHBA-Iran ka kufizuar më tej eksportet e naftës bruto nga rajoni.
Europa ka ende rezerva të konsiderueshme strategjike. Sipas Gelder, vendet kryesore europiane kanë rezerva që mbulojnë rreth 70 deri në 100 ditë, ndërsa rregullat kërkojnë rezerva të barabarta me rreth 60 ditë konsum të brendshëm ose 90 ditë importe, duke u marrë si referencë niveli më i lartë.
Por problemi qëndron te kapaciteti i rafinerive. Çmimet e larta të benzinës dhe dizelit në Europë nuk lidhen vetëm me rritjen e çmimit ndërkombëtar të naftës bruto, por edhe me kostot e larta dhe mungesën e kapaciteteve të lira të rafinimit. Rafineritë europiane po punojnë pranë kapacitetit maksimal dhe kanë pak hapësirë për të rritur prodhimin.
Sipas Wood Mackenzie, rafineritë në vendet europiane të OECD-së po operojnë mbi 80% të kapacitetit të tyre të instaluar dhe përpunojnë rreth 11 milionë fuçi naftë bruto në ditë. Kjo e bën Europën të varur nga importet e dizelit dhe lirimi i produkteve të rafinuara nga rezervat strategjike mund të jetë mënyra më e shpejtë për të ndikuar në çmime.
Por përdorimi i rezervave do të kishte edhe një kosto strategjike. Pas çlirimit të tyre, rezervat duhet të rimbushen dhe kjo mund të kërkojë kohë. “Çlirimi i rezervave strategjike do të thotë se po dobësoni një tampon të rëndësishëm”, paralajmëroi Shaw, duke theksuar se ende nuk dihet sa do të zgjasë kriza.
SHBA-ja ka ushtruar presion ndaj vendeve europiane që të nxjerrin menjëherë një pjesë të rezervave strategjike për të ndihmuar në uljen e çmimeve globale të dizelit. Brukseli, ndërkohë, ka kundërshtuar kërcënimin amerikan për ndalimin e eksporteve të dizelit, duke paralajmëruar se një masë e tillë do të dëmtonte besimin te Uashingtoni si partner i besueshëm. “Ne e kundërshtojmë plotësisht çdo ndalim të eksporteve të dizelit”, deklaroi Komisioni Europian.
Një çlirim i ri do të vinte pas marrëveshjes së arritur në mars nga vendet anëtare të IEA-së për të vënë në dispozicion të tregut 400 milionë fuçi nga rezervat emergjente të naftës, me secilin vend që përcakton ritmin e vet të çlirimit.
Në afat më të gjatë, megjithatë, ulja e qëndrueshme e çmimeve të dizelit do të kërkonte rritje të furnizimit global dhe lehtësim të presionit mbi sistemin e rafinimit. Sipas ekspertëve, kjo do të varej edhe nga një zgjidhje e konfliktit SHBA-Iran, e cila do të mundësonte rritjen e prodhimit nga vendet eksportuese të Lindjes së Mesme, si dhe nga rritja e eksporteve të furnizuesve të tjerë, përfshirë Rusinë.