Në një intervistë nga Londra, laureatja e Çmimit Nobel për Paqen dhe aktivistja iraniane në mërgim, Shirin Ebadi, flet për situatën dramatike në Iran pas bombardimeve dhe për shpresën që, sipas saj, dobësimi i aparatit shtypës të regjimit mund të çojë drejt zgjedhjeve të lira dhe demokracisë.
Ajo e krahason momentin aktual me rezistencën italiane gjatë Luftës së Dytë Botërore dhe thekson se populli iranian nuk e ka humbur kurrë shpresën për liri.
LONDËR – “Ky është çlirimi iranian, rezistenca jonë. Si ajo italiane gjatë Luftës së Dytë Botërore kundër nazifashizmit. Edhe atëherë u deshën bombat e Aleatëve…”.
Shirin Ebadi, avokate iraniane 78-vjeçare, aktiviste demokratike në mërgim në Londër dhe fituese e Çmimit Nobel për Paqen në vitin 2003 për luftën e saj për liri dhe të drejta të njeriut, nuk ka dyshime.
Zonja Ebadi, a besoni se bombat amerikane dhe izraelite do ta sjellin më në fund demokracinë në Iran?
Jo, demokracia do të vijë vetëm përmes zgjedhjeve të lira. Por kur bombardimet të shkatërrojnë aparatin shtypës të regjimit dhe ai të mos ketë më armë për të luftuar, atëherë do të detyrohet t’i bindet popullit, të largohet nga pushteti dhe të pranojë zgjedhje të lira. Nëse nuk do të kishte pasur një ‘ndihmë’ të tillë për rezistencën italiane, vendi juaj nuk do ta kishte rifituar kurrë lirinë
Por atëherë Aleatët armatosën rezistencën dhe partizanët italianë kundër nazifashistëve. A duhet që amerikanët të bëjnë të njëjtën gjë me opozitën iraniane?
Varet. Jemi në ditën e dhjetë të sulmeve dhe bombardimeve masive në Iran. Është një tragjedi për popullin. Por nëse sulmet do të mund të eliminojnë forcën shtypëse të ajatollahëve, besoj se opozita dhe aktivistët demokratë sot kanë tashmë forcën për ta rrëzuar regjimin.
Por bombardimet janë një tragjedi për të gjithë
Edhe për këtë arsye njerëzit kanë frikë të dalin në rrugë për të protestuar: sepse ka sulme ditë e natë dhe është shumë e rrezikshme. Por nëse Shtetet e Bashkuara, Izraeli apo ndonjë vend tjetër arrin të shkatërrojë makinerinë ushtarake të regjimit iranian, jam e sigurt se shumica e iranianëve do ta vlerësojë këtë.
Megjithatë regjimi po reziston. Madje po radikalizohet gjithnjë e më shumë: sulme ndaj vendeve fqinje, bllokim i Ngushticës së Hormuzit dhe zgjedhja e djalit të Khameneit si lider i ri.
Kjo më frikëson shumë, sepse kur regjimi është në vështirësi të madhe reagimi i tij është gjithmonë represioni, vrasjet dhe edhe më shumë brutalitet.
Po nëse Republika Islamike mbetet në këmbë pas kësaj lufte?
Shpresoj të bjerë më parë. Kjo është ëndrra jonë si iranianë. Pas dhjetë ditësh bombardimesh dhe ndërprerjeje të internetit, situata mbetet shumë e rëndë. Por ne nuk e kemi humbur kurrë shpresën.
Besoni vërtet se Donald Trump kujdeset për lirinë dhe demokracinë e iranianëve?
Nuk e di. Trumpin e kanë votuar amerikanët, jo ne iranianët. Dhe Shtetet e Bashkuara e kanë sulmuar Iranin jo për të eksportuar demokracinë, por për të shkatërruar dhjetëra site bërthamore me uranium të pasuruar, që përbënin një kërcënim për Izraelin. Sepse kjo luftë mes regjimit iranian, SHBA-së dhe Izraelit ka nisur në vitin 1979 me themelimin e Republikës Islamike, politika e jashtme e së cilës bazohet në shkatërrimin e Izraelit dhe dëbimin e amerikanëve nga Lindja e Mesme. Një strategji e çmendur që e ka çuar popullsinë në humnerë: sot 70% e iranianëve jetojnë nën kufirin e varfërisë.
Si mendoni se do të përfundojë kjo luftë?
Nuk e di. Varet nga shumë faktorë. A do të vazhdojë regjimi të rezistojë? Cili do të jetë reagimi i vendeve fqinje? Por di që në 47 vitet e fundit populli iranian ka dalë në rrugë për të protestuar në mënyrë paqësore dhe çdo herë është përballur me represion brutal. Ky është një moment vendimtar për fatin e Iranit.
Dhe ju jeni optimiste?
Fatkeqësisht në këtë luftë ka pasur tashmë shumë viktima civile, mes tyre edhe shumë fëmijë. Në të njëjtën kohë, forca ushtarake e regjimit iranian po fillon të dobësohet, raketat dhe armët po pakësohen dhe ajatollahët nuk kanë miq në rajon për t’u furnizuar më tej (Rusia është e angazhuar në luftën në Ukrainë). Një fund i mirë nuk është i pamundur.
Cili do të ishte ky fund i mirë?
Një regjim i lodhur që i nënshtrohet vullnetit të popullit, lëshon pushtetin dhe hap rrugën për një referendum nën mbikëqyrjen e OKB-së që të vendosë për Kushtetutën. Vetëm atëherë do të shihni një Iran shumë ndryshe, pa nevojën për të pasuruar uranium apo për të sulmuar vende të tjera. Dhe më në fund do të mund të jetojmë në paqe.
Intervistë për gazetarin e La Repubblica, Antonello Guerrera/kb