Pak marrëdhënie në botë janë më të rëndësishme sesa ajo midis Shteteve të Bashkuara dhe Kinës. Vendimet që marrin këto dy superfuqi për tregtinë, inteligjencën artificiale, ndryshimet klimatike dhe çështjet e luftës e paqes do të formësojnë të ardhmen e njerëzimit në mënyra të thella.
Për momentin, kjo marrëdhënie nuk është aspak e mirë, për ta thënë butë. Kjo është arsyeja pse të gjithë po i kushtojnë kaq shumë vëmendje vizitës së Presidentit Trump në Pekin këtë javë, e para nga katër takime të mundshme me Presidentin kinez Xi Jinping gjatë këtij viti. Aksionet nuk mund të ishin më të larta.
Nga Alexandra Stevenson
Presidenti Trump u prit me ceremoni madhështore teksa u takua me Xi Jinping në zemër të Pekinit këtë mëngjes. Një bandë ushtarake luajti himnin amerikan “The Star-Spangled Banner”. Një grup fëmijësh kërcenin dhe brohorisnin për të, duke valëvitur lule dhe flamuj amerikanë.
Brenda Sallës së Madhe të Popullit, fjalët hapëse të Trumpit ishin shumë të ngrohta. “Do të kemi një të ardhme fantastike së bashku,” tha ai.
“Kemi shkuar mirë edhe kur ka pasur vështirësi, i kemi zgjidhur,” i tha Trump liderit kinez. “Ju jeni një lider i madh. Ndonjëherë njerëzve nuk u pëlqen kur e them këtë, por unë e them gjithsesi, sepse është e vërtetë.”
Ky është një ndryshim i madh nga zemërimi që Trump shprehte gjatë fushatës elektorale dhe mandatit të tij të parë presidencial, kur thoshte se nuk do ta lejonte Kinën “të përdhunonte vendin tonë” dhe premtonte ta bënte Kinën të paguante për vendet e punës dhe industritë që SHBA-ja ka humbur.
Megjithatë, pritshmëritë për samitin mbeten të ulëta. Ka të ngjarë të ketë disa fitore afatshkurtra dhe pragmatike, si blerjet kineze të produkteve bujqësore amerikane, përfshirë mishin e viçit, si edhe akses më të madh në treg për bankat amerikane. Por nuk pritet që kjo të sjellë një ndryshim domethënës në një marrëdhënie që prej kohësh ka qenë e trazuar.
Më e mira që mund të shpresojë kushdo, thonë ekspertët, është që të dy liderët të sinjalizojnë stabilitet. Sepse, pavarësisht theksit që Trump vendos mbi “miqësinë” e tij me Xi-n, pothuajse çdo gjë që po bën administrata Trump i ka vendosur dy vendet në rrugën drejt një marrëdhënieje më të keqe, jo më të mirë.
Një garë drejt vetë-mjaftueshmërisë
Partia Komuniste në pushtet në Kinë prej kohësh është e përqendruar te mbrojtja e vendit nga krizat gjeopolitike. Ajo po përdor subvencione dhe mbështetje shtetërore për t’i dhënë përparësi vetë-mjaftueshmërisë në energji, teknologji dhe zinxhirët e furnizimit aty ku është e mundur, dhe po sigurohet që burime kritike si nafta, soja dhe çipat më të avancuar të jenë të disponueshëm në mënyrë të qëndrueshme aty ku kjo nuk është e mundur.
Qeveria kineze i ka dyfishuar këto përpjekje që kur Trump e vuri Pekinin në shënjestër gjatë mandatit të tij të parë presidencial. Siç e shprehu Xi në një ese të vitit 2020, qëllimi është të tërhiqen “zinxhirët industrialë ndërkombëtarë në një varësi më të ngushtë ndaj Kinës”, për të “formuar një aftësi të fuqishme për t’iu kundërvënë dhe penguar çdo ndërprerje të qëllimshme të furnizimeve nga aktorë të jashtëm”.
Trump mund ta ketë zbutur retorikën e tij. Por mandati i tij i dytë megjithatë është përcaktuar pikërisht nga këto lloj ndërprerjesh, disa më të qëllimshme se të tjerat. Lufta tregtare e Trumpit, rrëzimi i liderit të Venezuelës dhe fushata ushtarake në Iran e kanë goditur Kinën aty ku i dhemb më shumë.
Lufta tregtare ka qenë sulmi më i drejtpërdrejtë ndaj interesave kineze. Ndërsa Trump ka tërhequr disa tarifa mbi mallrat kineze përpara samitit të kësaj jave, zyrtarët e tij tregtarë po ndjekin diçka edhe më antagoniste. Ata kanë përdorur sanksione dhe marrëveshje tregtare për të detyruar kompani dhe vende të largojnë Kinën nga zinxhirët e tyre të furnizimit dhe për të ndaluar eksportin e burimeve kritike që Kina ka nevojë, si çipat amerikanë.
Kina tani po kërcënon me veprime ligjore ndaj atyre që respektojnë kërkesat e SHBA-së dhe po lëviz më shpejt për t’u bërë e pavarur në fusha si inteligjenca artificiale.
Kapja e presidentit të Venezuelës, Nicolás Maduro, nuk ishte, nga këndvështrimi i administratës Trump, kryesisht e drejtuar kundër Kinës. Por gjithsesi ajo e zemëroi Pekinin. Jo vetëm që operacioni ndodhi vetëm disa orë pasi i dërguari special i Kinës për Amerikën Latine u takua me Maduron, por Kina e pa atë si një sulm ndaj një burimi afatgjatë të naftës së lirë dhe si një kërcënim për lëndë të tjera të para në Amerikën Latine, si bakri dhe litiumi.
Së fundi, sulmi amerikano-izraelit ndaj Iranit dhe vrasja e udhëheqësit suprem iranian vunë në rrezik edhe burimin tjetër të naftës së lirë për Kinën. Bllokada që pasoi në Ngushticën e Hormuzit, përmes së cilës kalon një e pesta e furnizimit botëror me naftë, ka rritur çmimet e naftës dhe ka dëmtuar ekonominë tashmë të dobësuar të Kinës. Kina është shumë më pak e varur nga nafta e huaj sot sesa një dekadë më parë, por mbetet ende blerësi më i madh në botë.
Në të tre rastet, Pekini i ka dënuar këto veprime në konferencat e përditshme dhe javore për shtyp, duke i quajtur akte “bullizmi” dhe shkelje të së drejtës ndërkombëtare.
Një cikël i rrezikshëm?
Armëpushimi i brishtë mes SHBA-së dhe Kinës ka mbijetuar, por presioni po rritet nga të gjitha anët. Shumica e ekspertëve presin një raund të ri përshkallëzimesh dhe tarifash hakmarrëse menjëherë pas këtij takimi.
Me Trumpin, sigurisht, parashikimet janë gjithmonë të vështira. Por rreziku është që të dy vendet po hyjnë në një spirale që ushqen vetveten.
Veprimet e Uashingtonit për të minuar sigurinë ekonomike të Kinës kanë ndezur alarmin në Pekin, duke e shtyrë Kinën të përshpejtojë përpjekjet për të siguruar zinxhirët e furnizimit (dhe gjithashtu për t’i përdorur ato kundër kundërshtarëve të saj). Ajo po e bën këtë pjesërisht duke prodhuar më shumë brenda vendit. Kjo, nga ana tjetër, do t’i shtyjë kompanitë kineze të eksportojnë më shumë, gjë që do të rrisë tensionet gjeopolitike dhe do të shkaktojë një reaksion të ri politik kundërpërgjigjesh.
Këto dinamika janë të vështira të ndalen sapo të kenë nisur. Dhe sigurisht do të duhet më shumë sesa fjalë miqësore dhe disa marrëveshje për sojë dhe avionë./A.D