Armiqësia ndaj SHBA-së është e lartë edhe mes reformistëve, çka mund ta shtyjë udhëheqjen e mbijetuar drejt një rruge shkatërrimtare.
Patrick Wintour, redaktor diplomatik
Tani duken dy Irane. Natën, është Irani që vallëzoi, festoi dhe qau me lot gëzimi pas vdekjes së Ajatollahut Ali Khamenei, duke shpresuar se kjo shënon fundin e sundimit klerikal dhe izolimit nga Perëndimi. Ditën, janë turmat e zisë që mblidhen në sheshet e Tehran-it dhe Isfahan-it, duke kërkuar hakmarrje dhe duke vajtuar humbjen e liderit të tyre të shenjtë.
Nuk ka nevojë për shumë hamendësime për të kuptuar se cila palë ka fuqinë më të madhe ushtarake në vend dhe mban epërsinë. Por është më e vështirë të kuptohet nëse regjimi e ka të qartë se ndjekja e vazhdueshme dhe e ngurtë e kursit aktual ka shumë gjasa të përfundojë me një kolaps kaotik të vetë sistemit.
Deri tani, nuk ka shenja përçarjeje në aparatin e sigurisë. Instinkti për rezistencë dhe për të vazhduar betejën është thellësisht i rrënjosur në islamin shiit dhe në ideologjinë e regjimit iranian.
Në sipërfaqe, duket e pabesueshme që regjimi mund t’i mbijetojë kësaj vale konsumimi. Lista e drejtuesve të vrarë është e jashtëzakonshme dhe në rritje. Përveç liderit suprem, mes të vdekurve janë: gjeneralmajor Shahid Rezaian, kreu i organizatës së inteligjencës së komandës së policisë iraniane; gjeneral-lejtnant Seyyed Abdolrahim Mousavi, shefi i shtabit të forcave të armatosura; gjeneralmajor Mohammad Pakpour, komandant i Islamic Revolutionary Guard Corps; admiral Ali Shamkhani, këshilltar i komandantit suprem; dhe gjeneral-lejtnant Nasirzadeh, ministër i mbrojtjes. Disa prej tyre kishin vetëm pak muaj në detyrë, pasi ishin ngritur në poste pas valës së mëparshme të atentateve gjatë sulmit izraelit ndaj Iranit në qershorin e vitit të kaluar.
Ndërkohë, rezervat iraniane të armëve dhe lëshuesve të raketave pritet të vihen nën presion. Pavarësisht justifikimeve të Teheranit, dëmi që po i shkaktohet marrëdhënieve me partnerët e Gjirit duket më i madh sesa dëmi fizik që po u shkaktohet bazave amerikane që janë në shënjestër.
Këshilli Strategjik i Iranit për Marrëdhëniet me Jashtë iu lut shteteve të Gjirit të kuptojnë dilemën e Iranit, duke theksuar se vendet që u përpoqën të bindnin Donald Trump të ndiqte diplomacinë tani duhet të kuptojnë se asnjë premtim i tij nuk është i besueshëm. Sipas tij, vendet e rajonit duhet të bashkohen kundër “regjimit agresiv”.
Diplomati i lartë i Emirateve të Bashkuara Arabe, Anwar Gargash, u kundërpërgjigj se veprimet e Iranit po i shërbenin interesave të SHBA-së, duke theksuar se agresioni ndaj shteteve të Gjirit e izoloi Iranin në momentin e tij më kritik. Ai paralajmëroi se përshkallëzimi vetëm sa forcon narrativën që e sheh Iranin si burimin kryesor të rrezikut në rajon.
Edhe Dr. Ebtesam al-Ketbi, presidente e Emirates Policy Center, vuri në dukje se numri i raketave iraniane të drejtuara drejt vendeve të Gjirit tejkaloi ato të lëshuara ndaj Izraelit. Vetëm Emiratet e Bashkuara Arabe u goditën nga 165 raketa balistike, dy raketa lundruese dhe 541 dronë.
Megjithatë, nuk ka shenja që udhëheqja e mbijetuar po i dëgjon këto paralajmërime. Madje edhe Oman, i kursyer fillimisht dhe që kishte ndërmjetësuar në bisedimet për programin bërthamor iranian, u godit më pas. Kjo e vështirëson më tej terrenin politik ku operon Irani dhe e afron mundësinë e një përgjigjeje ushtarake nga vendet e Gjirit.
Për momentin, figura si Ali Larijani, sekretar i këshillit suprem të sigurisë kombëtare, janë përqendruar te audienca e brendshme, duke u përpjekur të mobilizojnë ndjenjat patriotike.
Edhe pse morali mund të jetë i lartë mes atyre që protestuan kundër regjimit me rrezik të madh personal, turmat e mëdha që dolën në rrugë për të vajtuar Khamenein tregojnë se nuk ka gjasa të afërta që Reza Pahlavi, djali i shahut të fundit, të kthehet në Iran dhe të pritet me duartrokitje universale.
Edhe reformistë të moderuar pranojnë se ekziston një debat i brendshëm mbi vlefshmërinë e ndërhyrjes së huaj, por armiqësia ndaj faktit që e ardhmja e Iranit të vendoset nga SHBA-ja mbetet e përhapur. Një grup reformist paralajmëroi se “bombat dhe raketat e huaja nuk janë lajmëtarë të demokracisë, por fara shkatërrimi dhe varësie”.
Nëse Pahlavi do të kthehej para kohe, ka gjasa që të përfshihej në një luftë civile. Sipas avokatit Reza Nasri, skena është e qartë: nga njëra anë qëndron një projekt gjeopolitik për ta dobësuar Iranin dhe për ta kthyer në një entitet të nënshtruar; nga ana tjetër, një lëvizje kombëtare që kërkon të ruajë pavarësinë dhe dinjitetin kombëtar.
Për të ruajtur imazhin e stabilitetit, udhëheqja ka emëruar shpejt një drejtim të përkohshëm me tre figura, ku përfshihen kreu i gjyqësorit, Gholamhossein Mohseni-Ejei, dhe Ajatollah Alireza Arafi, përfaqësues i Këshillit të Gardianëve, duke siguruar vazhdimësinë e kursit anti-perëndimor.
Organi që zgjedh liderin suprem, Asambleja e Ekspertëve me 88 anëtarë, dominohet nga konservatorët. Në zgjedhjet e vitit 2024, figura më të moderuara si ish-presidenti Hassan Rouhani u skualifikuan. Tani qarkullojnë zëra se regjimi, i dobësuar, mund të zgjerojë bazën e tij drejtuese duke përfshirë edhe figura si Rouhani apo ish-ministrin e jashtëm Mohammad Javad Zarif.
Megjithatë, nëse lufta vazhdon pa kufij – siç ka deklaruar ministri i jashtëm Abbas Araghchi – dhe nëse mbyllet Ngushtica e Strait of Hormuz, ekziston rreziku që shoqëria iraniane të shpërthejë nga brenda: bankomatët të mos japin para, buka të mungojë, gjykatat revolucionare të shkatërrohen, burgjet të hapen dhe grupet etnike të kërkojnë autonomi.
Përpjekje për de-përshkallëzim po bëhen, kryesisht nga Turqia, por tashmë në lojë nuk janë vetëm rezervat e uraniumit të pasuruar, por rendi gjeopolitik në të gjithë Lindjen e Mesme.
Donald Trump dhe Benjamin Netanyahu mund të kenë një vizion të gjerë për këtë rend të ri, por mbetet e paqartë nëse kanë një plan të detajuar për ta realizuar. Presidenti amerikan ka lënë të kuptohet se disa anëtarë të Gardës Revolucionare mund të tundohen të dezertojnë nëse u ofrohet imunitet.
I pyetur se kush do të jetë vendimmarrësi kyç pas vdekjes së Khameneit, Trump tha: “E di saktësisht kush, por nuk mund ta them.” Nëse ka një figurë të preferuar për ta udhëhequr Iranin, ai shtoi: “Po, mendoj se ka opsione të mira.”
Nëse këto “opsione” do të pranohen nga vetë iranianët, ditët vendimtare që vijnë do ta tregojnë.
Burimi: theguardian,com/ Përgatiti: L Veizi