Last Updated on 27/10/2026 by EL
Pavarësisht se 14% e ujërave të saj janë shpallur zona të mbrojtura, më pak se 1% gëzojnë mbrojtje strikte. Peshkimi industrial dhe aktivitetet e tjera të dëmshme vazhdojnë të kërcënojnë ekosistemet detare.
Bashkimi Evropian ka pak gjasa të përmbushë objektivat për mbrojtjen e biodiversitetit detar deri në vitin 2030. Paralajmërimi vjen nga Gjykata Evropiane e Audituesve, e cila vëren se shumë prej zonave detare të shpallura të mbrojtura nuk ofrojnë mbrojtje reale nga aktivitetet e dëmshme, përfshirë peshkimin tregtar.
Aktualisht, rreth 14% e ujërave të BE-së janë klasifikuar si zona të mbrojtura detare, por më pak se 1% e tyre gëzojnë mbrojtje strikte. Kjo tregon hendekun mes objektivave mjedisore të Bashkimit Evropian dhe situatës reale në det.
BE-ja synon të mbrojë 30% të ujërave të saj detare deri në vitin 2030, nga të cilat 10% duhet të jenë nën mbrojtje strikte. Megjithatë, audituesit paralajmërojnë se zgjerimi i rrjetit të zonave të mbrojtura nuk do të mjaftojë nëse nuk vendosen kufizime më të forta ndaj aktiviteteve që dëmtojnë ekosistemet detare.
“BE-ja ka bërë njëfarë përparimi në përcaktimin e zonave të mbrojtura detare, por auditimi ynë tregon se sfida e vërtetë është shndërrimi i këtij përcaktimi në mbrojtje reale”, tha Iliana Ivanova, anëtare e Gjykatës Evropiane të Audituesve përgjegjëse për auditimin.
Vendosja e kufizimeve më të rrepta mund të shkaktojë debate politike, veçanërisht nëse komunitetet e peshkimit dhe sektorët e tjerë të prekur përballen me kostot pa konsultime të mjaftueshme dhe pa mbështetjen e nevojshme.
Ndërsa vende si Franca dhe Suedia kanë shënuar përparim përmes përfshirjes së komuniteteve dhe vendosjes së ndalimeve për peshkimin me trata që zvarriten në fund të detit, Irlanda është përballur me mungesë të konsiderueshme të të dhënave dhe vonesa ligjore.
Zona të mbrojtura në letër, por jo në praktikë
Mungesa kronike e personelit, financimi i pamjaftueshëm dhe procedurat e gjata administrative pengojnë zbatimin e masave të mbrojtjes. Autoritetet mund të identifikojnë aktivitetet e dëmshme ose të paligjshme, por të mos kenë burimet apo kompetencat ligjore për t’i ndaluar ato.
“Shndërrimi i ambicieve politike në rezultate konkrete për ekosistemet detare do të kërkojë veprime më të shpejta, masa mbrojtëse të zbatueshme dhe një rrjet më të harmonizuar zonash të mbrojtura në detet e BE-së”, shtoi Ivanova.
Statusi i një zone si e mbrojtur nuk nënkupton domosdoshmërisht se aktivitetet e dëmshme janë të kufizuara. Për shembull, kufizimet ndaj peshkimit zbatohen vetëm në një pjesë të vogël të zonave të shpallura të mbrojtura, pavarësisht kërcënimit që paraqet peshkimi tregtar dhe aktivitetet e tjera që dëmtojnë shtratin e detit.
Për këtë arsye, shpallja e zonave të mbrojtura është politikisht më e lehtë sesa vendosja e kufizimeve të nevojshme për t’i bërë ato efektive.
Këto masa mund të prekin flotat e peshkimit që operojnë përtej kufijve kombëtarë, duke krijuar tensione mes objektivave për ruajtjen e biodiversitetit dhe interesave ekonomike të komuniteteve bregdetare.
Audituesit evropianë i bëjnë thirrje Komisionit Evropian dhe vendeve anëtare të kalojnë përtej qasjeve kombëtare dhe të vendosin rregulla më të harmonizuara dhe të zbatueshme për mbrojtjen e mjedisit detar.
“Për të garantuar funksionimin efektiv të zonave të mbrojtura detare, nevojitet bashkëpunimi mes Komisionit Evropian dhe vendeve anëtare, si dhe përfshirja e aktorëve lokalë”, tha Ivanova.
Mungesa e financimit dhe kundërshtimi lokal pengojnë mbrojtjen
Financimi i fragmentuar përbën një tjetër pengesë për mbrojtjen efektive, sipas raportit të Gjykatës Evropiane të Audituesve.
Përpjekjet për ruajtjen e mjedisit mbështeten te buxhetet kombëtare dhe instrumente të ndryshme financimi të BE-së. Si pasojë, zonat e mbrojtura përballen me probleme që lidhen me personelin, burimet financiare dhe planifikimin afatgjatë.
Edhe në rastet kur vendosen rregulla më të rrepta, sigurimi i mbështetjes nga komunitetet e prekura mbetet një sfidë.
“Procesi i miratimit të masave të ruajtjes që prekin flotat e peshkimit të disa vendeve anëtare mund të jetë kompleks dhe i gjatë, pasi mund të kërkojë negociata mes vendeve që kanë interesa në peshkim, si dhe me aktorë të ndryshëm të përfshirë. Ky proces mund të zgjasë shumë vite dhe që nga viti 2013 janë miratuar pak masa të tilla”, thuhet në raportin e Gjykatës Evropiane të Audituesve.
Monica Verbeek, drejtoreshë ekzekutive e organizatës joqeveritare Seas At Risk, theksoi se Evropës nuk i mungojnë politikat, zgjidhjet apo njohuritë shkencore për mbrojtjen e mjedisit detar.
“Kur masat zbatohen në mënyrë të qëndrueshme dhe në një shkallë të mjaftueshme, natyra reagon. Por rimëkëmbja në shkallë të gjerë ende nuk po ndodh. Nuk mund të përballojmë një tjetër dekadë me objektiva ambicioze që pasohen nga zbatim i pamjaftueshëm”, deklaroi Verbeek.