Si e çoi Trump SHBA-në drejt luftës me Iranin
Në një seri mbledhjesh Presidenti Trump peshoi instinktet e tij kundrejt shqetësimeve të thella të zëvendëspresidentit të tij dhe një vlerësimi pesimist të inteligjencës. Ja historia se si ai mori vendimin fatal.
SUV-i i zi që transportonte Kryeministrin Benjamin Netanyahu mbërriti në Shtëpinë e Bardhë pak para orës 11:00 të mëngjesit më 11 shkurt. Udhëheqësi izraelit, i cili kishte ushtruar presion për muaj të tërë që Shtetet e Bashkuara të binin dakord për një sulm të madh ndaj Iranit, u shoqërua brenda me pak ceremoni, larg syve të gazetarëve, i përgatitur për një nga momentet më të rëndësishme të karrierës së tij të gjatë.
Zyrtarë amerikanë dhe izraelitë u mblodhën fillimisht në Dhomën e Kabinetit, pranë Zyrës Ovale. Më pas, z. Netanyahu zbriti poshtë për ngjarjen kryesore: një prezantim tepër i klasifikuar mbi Iranin për Presidentin Trump dhe ekipin e tij në Situation Room të Shtëpisë së Bardhë, e cila përdorej rrallë për takime ballë për ballë me udhëheqës të huaj.
Benjamin Netanyahu ushtroi presion të fortë mbi Donald Trumpin për të hyrë në luftë me Iranin. Sipas raportimeve të kolegëve të mi, Maggie Haberman dhe Jonathan Swan, Netanyahu i tha presidentit se Irani ishte gati për ndryshim regjimi; se një fushatë e përbashkët SHBA–Izrael mund të shkatërronte programin e raketave; se shërbimi izraelit i inteligjencës do të ndihmonte në nxitjen e një rebelimi popullor dhe se fitorja ishte pothuajse e sigurt.
Të nesërmen, drejtori i CIA-s e quajti skenarin e ndryshimit të regjimit “farsë”. Sekretari i Shtetit e quajti “budallallëk”. Por Trump u bind.
“Duket mirë”, i kishte thënë ai Netanyahut. Ishte hera e parë që Izraeli kishte bindur një administratë amerikane të hynte në luftë në krah të tij. Shpesh dukej se Izraeli po e zhvillonte luftën sipas kushteve të veta duke goditur infrastrukturën energjetike të Iranit edhe kur SHBA-ja e kishte këshilluar të mos e bënte këtë, dhe duke zhvilluar një “luftë brenda luftës” në Liban, pasi Hezbollahu hodhi raketa ndaj Izraelit në fillim të konfliktit.
Gjashtë javë më vonë, tabloja është më e ndërlikuar. Trump kërkon një marrëveshje që do të rihapte Ngushticën e Hormuzit. Ai i ka kërkuar Netanyahut të zbusë fushatën e tij në Liban. Ndërkohë, Izraeli nuk ishte i pranishëm në dhomë gjatë negociatave midis SHBA-së dhe Iranit në Islamabad këtë fundjavë.
Megjithatë, kryeministri izraelit, i cili ndihmoi në bindjen e SHBA-së për të hyrë në luftë me Iranin, duket i vendosur ta vazhdojë atë.
“Lufta që ai ka dashur gjithmonë”
Bindja e Trumpit për të sulmuar Iranin ishte një fitore e madhe për Netanyahun. Siç shkroi kolegu im David Halbfinger në atë kohë, “më shumë se 30 vjet pasi e identifikoi publikisht Iranin dhe ambiciet e tij bërthamore si një kërcënim unik për vendin e tij, Netanyahu më në fund mori luftën që kishte dashur gjithmonë.”
Dhe kryeministri ka pak interes për ta përfunduar atë tani.
Kjo ndodh pjesërisht sepse, ndryshe nga SHBA-ja dhe pjesët e tjera të botës, në Izrael lufta ka qenë realisht popullore. Por edhe sepse objektivat që ai vendosi në fillim nuk janë arritur.
Fola me kolegen time, Isabel Kershner, në Jeruzalem. Ajo më tha se Netanyahu u kishte premtuar izraelitëve një version të asaj që i kishte premtuar Trumpit: se lufta do të eliminonte kërcënimin bërthamor të Iranit, do të shkatërronte programin e tij të raketave balistike dhe do të “krijonte kushtet” që populli iranian të rrëzonte qeverinë e vet.
Lufta i ka dobësuar kapacitetet e Iranit, por rezerva prej 400 kilogramësh uraniumi shumë të pasuruar mbetet ende në vend. Dhe nuk ka shenja që qeveria është drejt rënies. Përkundrazi, ajo duket më e fortë.
Netanyahu përballet me zgjedhjet para fundit të tetorit dhe duhet të bindë publikun se lufta ka qenë një sukses. Kjo është një sfidë e madhe.
“Nuk ka pasur kurrë një katastrofë të tillë diplomatike në gjithë historinë tonë,” tha Yair Lapid në një deklaratë.
“Izraeli nuk ishte as në tryezë kur u morën vendime që lidhen me thelbin e sigurisë sonë kombëtare,” vazhdoi ai, duke shtuar se Netanyahu “dështoi diplomatikisht, dështoi strategjikisht dhe nuk arriti asnjë nga objektivat që kishte vendosur vetë.”
Një fushatë vdekjeprurëse në Liban
Kur armëpushimi u shpall për herë të parë javën e kaluar, Netanyahu dha një deklaratë të shkurtër në anglisht, duke thënë se “Izraeli e mbështet” vendimin e Trumpit.
Por që atëherë, ai ka përshkallëzuar fushatën e bombardimeve në Liban, duke vazhduar sulmet edhe dje.
Netanyahu thotë se armëpushimi nuk përfshin Libanin, duke kundërshtuar kështu si Pakistanin, që ndihmoi në ndërmjetësimin e marrëveshjes, ashtu edhe Iranin. Irani deklaroi se do të hakmerrej nëse sulmet izraelite vazhdojnë. Trump e mbështeti Netanyahun, por të tjerë e kritikuan.
Libani nuk duhet të jetë “kokë turku” për një qeveri izraelite që është “e frustruar sepse është arritur një armëpushim midis SHBA-së dhe Iranit,” tha ministri i Jashtëm i Francës në mënyrë të drejtpërdrejtë.
Deri tani, Trump vetëm i ka kërkuar Izraelit të ulë intensitetin e fushatës, por nuk duket se ka shkuar më tej. Izraeli është përgjigjur duke mos goditur më Bejrutin, por sulmet në jug të Libanit vazhdojnë dhe Hezbollahu vijon të lëshojë raketa drejt veriut të Izraelit.
Deri tani, numri i viktimave në Liban ka kaluar mbi 2,000, sipas Ministrisë së Shëndetësisë së vendit — më shumë se në Iran. Izraeli ka pushtuar një brez në jug të Libanit dhe rreth një milion njerëz janë zhvendosur.
“Izraeli po përpiqet të marrë sa më shumë që të mundet, për aq kohë sa mundet,” më tha Isabel Kershner. “Ata thjesht po vazhdojnë derisa të munden.”
Si çdo njeri tjetër në Izrael, Benjamin Netanyahu është i vetëdijshëm se, në fund të fundit, “Donald Trump i merr vendimet,” tha Isabel, dhe lufta e Izraelit do të përfundojë kur Trumpi ta dëshirojë këtë.
Ambasadorët e Izraelit dhe Libanit në SHBA kanë rënë dakord të takohen nesër në Uashington (Washington, D.C.) për bisedime të rralla të drejtpërdrejta.
Por Netanyahu mund të ketë mundësi të vazhdojë më tej. Bisedimet e së shtunës midis Shteteve të Bashkuara dhe Iranit nxorën në pah hendekun mes dy palëve, veçanërisht për Ngushticën e Hormuzit dhe programin bërthamor të Iranit. Po atë ditë, kryeministri mbajti një fjalim 13-minutësh para publikut izraelit, ku tha se “beteja nuk ka përfunduar ende”.