Anand Menon
Dhjetë vjet pas referendumit, roli i Brexit si “futboll i politikës së brendshme” mbetet rendi i ditës – dhe ish-ministri i Shëndetësisë është i gatshëm ta përdorë atë në garën për lidership.
Brexit, mesa duket, është rikthyer. Ose të paktën është rikthyer brenda Partisë Laburiste. Wes dëshiron të rikthehet në BE (në një moment të ardhshëm). Andy dikur tha se kishte argumente për këtë, por duket se tani ka ndryshuar mendim. Ndërkohë, Nigel paralajmëron për “tradhti”.
Nga njëra anë, gjithçka është krejtësisht e parashikueshme. Të fitosh garën për udhëheqjen e laburistëve nuk ka qenë kurrë e mundur pa mbajtur një qëndrim të qartë dhe ambicioz ndaj Bashkimit Europian. Shumica e anëtarëve të Partisë Laburiste mbështetën qëndrimin “Remain” dhe pendohen për largimin nga Europa. Madje, edhe përpara nisjes zyrtare të garës, ishte e sigurt se kandidatët do të përpiqeshin të tejkalonin njëri-tjetrin në premtimet proeuropiane.
Vendimi i Andy Burnham për të kandiduar në parlament shton një tjetër komplikim. Makerfield është një zonë elektorale që mbështeti Brexit-in dhe Reform UK është kundërshtari kryesor i laburistëve atje. Në këto kushte, shpallja e planeve ambicioze për afrimin me BE-në do të ishte politikisht tepër e rrezikshme. Kjo shpjegon edhe kthesën e tij të djeshme drejt një qëndrimi më skeptik.
E gjithë kjo i jep Wes Streeting një arsye shtesë për të folur fort për Europën. Shpresa, me sa duket, është që Burnham ose të detyrohet të thotë diçka që i largon votuesit e Makerfield-it (gjë që Burnham po përpiqet ta shmangë), ose të marrë një pozicion që e bën më pak të pëlqyeshëm për anëtarët e Partisë Laburiste — dhe duket se ky është drejtimi që ai ka zgjedhur.
Ndërsa Burnham përpiqet të balancojë këtë dilemë, Streeting flet sa më pak të jetë e mundur për angazhime konkrete. Në fjalimin e mbajtur fundjavën e kaluar në konferencën e organizuar nga think tank-u Progress, ish-ministri i Shëndetësisë përdori terma madhështorë, por tepër të paqartë, për një “marrëdhënie të veçantë” të re me BE-në, duke përmendur se një ditë do të dëshironte që Britania të rikthehej në union. Kaq. Fakti që kjo mjaftoi për të ndezur kaq shumë spekulime është dëshmi e instinktit të tij politik — por jo një shenjë serioze e qëllimeve konkrete për politikën europiane.
Dhe kjo është për të ardhur keq, sepse një rishikim i politikës ndaj BE-së po bëhet gjithnjë e më i domosdoshëm. Negociatat aktuale — që mbulojnë fusha nga bujqësia deri te pjesëmarrja e Britanisë në tregun europian të energjisë elektrike — kanë ngecur për shkak të insistimit të BE-së që marrëveshja për eksperiencën rinore, të cilën Brukseli e konsideron thelbësore, t’u lejojë studentëve europianë të paguajnë tarifa të brendshme në universitetet britanike.
Edhe nëse të dyja palët arrijnë të zhbllokojnë situatën aktuale, mbetet pyetja se çfarë vjen më pas. Qeveria britanike e ka bërë të qartë se dëshiron marrëdhënie edhe më të afërta me unionin.
Por BE-ja, nga ana e saj, ka refuzuar idenë që Londra të zgjedhë vetëm pjesët e tregut të përbashkët me të cilat dëshiron të harmonizohet. Në Bruksel po forcohet bindja se Britania ose duhet të qëndrojë aty ku është, ose të zgjedhë diçka shumë më të guximshme.
Kjo do të thotë se zgjedhjet e Britanisë janë gjithnjë e më të kufizuara dhe bien ndesh me premtimet e manifestit të vitit 2024, sipas të cilit vendi nuk do të rikthehet në tregun e përbashkët, në bashkimin doganor dhe as nuk do të pranojë lirinë e lëvizjes.
Prandaj nevojitet një debat i vërtetë: deri ku duan të shkojnë laburistët? A duhet të mbeten “vijat e kuqe” aktuale? Dhe a janë vërtet në interesin kombëtar alternativat që po diskutohen?
Kjo pikë e fundit është veçanërisht e rëndësishme. Shumë deputetë laburistë kanë kaluar vitet e fundit duke promovuar idenë e një bashkimi doganor ose anëtarësimit në tregun e përbashkët. Tani duket se ata po fillojnë të mendojnë seriozisht se çfarë do të thoshin realisht këto alternativa.
Një bashkim doganor do të bënte shumë pak për të kompensuar pasojat ekonomike të Brexit-it, ndërkohë që mund ta lidhte Britaninë me marrëveshje tregtare të BE-së mbi të cilat ajo nuk do të kishte asnjë ndikim. Po kështu, tregu i përbashkët do të nënkuptonte që BE-ja të vendoste rregullat për ekonominë britanike, ndërsa Londra mund të konsultohej, por nuk do të kishte të drejtë vote. Ajo që funksionon për Norvegjinë nuk do të funksionojë domosdoshmërisht për Britaninë, sidomos sepse modeli norvegjez mbështetet në depolitizimin e çështjes europiane.
Sa i përket rikthimit në BE, negociatat deri tani kanë treguar qartë se Brukseli do të negociojë fort dhe do të kërkojë maksimumin nga Londra. Anëtarësimi do të ketë një çmim në kontribute buxhetore dhe, pa dyshim, edhe në angazhimin për t’iu bashkuar euros. Negociatat do të jenë të ashpra dhe nuk do të përfundojnë shpejt. Të angazhohesh në këtë proces do të thotë të hysh në vite të tëra negociatash të vështira nën vëzhgimin e pandërprerë të mbështetësve të Brexit-it.
Pra, ka shumë për të diskutuar. Problemi është se një debat i hapur dhe i ndershëm nuk është ajo që ka gjasa të ndodhë. Dhjetë vjet pas referendumit, Brexit mbetet ende “futbolli” i politikës së brendshme. Qoftë para votuesve të Makerfield-it, qoftë para anëtarëve të partisë, politikanët laburistë kanë një motiv të fortë për të thënë thjesht atë që audienca dëshiron të dëgjojë.
Dhe e gjithë kjo shërben vetëm për të irrituar Bashkimin Europian. Pasi panë qeveritë konservatore të grinden me vetveten për Brexit-in, europianët tani po shohin laburistët të bëjnë të njëjtën gjë. Dhe, ashtu si konservatorët, edhe laburistët po e zhvillojnë këtë debat pa i kushtuar pothuajse fare vëmendje asaj që BE-ja mund ose nuk mund t’u ofrojë.
Nuk është çudi, pra, që reagimi nga Brukseli është thjesht një ngritje supesh: lërini britanikët të luajnë lojërat e tyre. Mund të flasim me ta kur të kenë vendosur vërtet se çfarë duan. Edhe pse ajo që ata duan mund të mos jetë e disponueshme — dhe ajo që është e disponueshme mund të mos jetë ajo që ata duan.
Anand Menon është drejtor i UK in a Changing Europe dhe drejtor në Public First.