Me profilin e tyre dhe fjalët e neveritshme, këta provokatorë dashakeqë po shembin barrierat e mirësjelljes.
Jonathan Freedland*
Nuk ka elegancën e shprehjes “lakmia është e mirë”, por si përmbledhje e frymës së kohës, qëndron lart. “Ndihem i çliruar,” i tha një bankier i lartë Financial Times menjëherë pas fitores së Donald Trump në zgjedhjet presidenciale amerikane të vitit 2024. “Mund të themi ‘retard’ dhe ‘pussy’ pa frikën se do të anulohesh… është një agim i ri.”
Pra, kjo paska qenë ajo që nënkuptonin me “ndryshim atmosfere”. Megjithatë, siç zbulojnë çdo ditë dosjet Epstein, 0.01% më i pasur mezi po i kafshonte gjuhët para fitores së Trump-it, të paktën në privatësi. Ata me pasuri marramendëse dhe pushtet të madh ndiheshin të lirë të flisnin dhe të shkruanin mes tyre për gratë me një gjuhë kaq të egër, kaq të mbushur me urrejtje – gra të trajtuara si pjesë trupi, si “më pak se njerëz”, siç e përshkroi me saktësi Gordon Brown – saqë nuk kishin nevojë për inkurajimin e një presidenti që thotë “kapini nga p****” për të hequr frenat.
Megjithatë, siç e bëri të qartë bankieri anonim për FT, gratë nuk janë i vetmi grup që të fuqishmit dhe të privilegjuarit kanë dashur ta përçmojnë. Këtë javë në shënjestër ishin emigrantët, të akuzuar nga Sir Jim Ratcliffe – banor miliarder i Monakos – se e kanë “kolonizuar” Britaninë.
Ai mund të ketë gabuar me statistikat – ishte në konfuzion për madhësinë e popullsisë së MB-së – por në mënyrë të dobishme rrëzoi një supozim të kahershëm. Për një kohë, mendohej se ndjenjat kundër emigracionit ishin funksion i ankthit ekonomik; ky ishte shpjegimi i menjëhershëm për fitoren e Trump-it në 2016. Por Ratcliffe, me një pasuri të vlerësuar rreth 17 miliardë paund, vështirë se po vuan nga ankthi ekonomik. Edhe më e vërtetë kjo për Elon Musk, i cili njëkohësisht mbështet parti kundër emigracionit në Evropë dhe është njeriu më i pasur në botë.
Në fakt, të dhënat nuk tregojnë asnjë lidhje mes armiqësisë ndaj emigracionit dhe të ardhurave. Në janar, Ipsos zbuloi se pikërisht një e pesta më e pasur e votuesve në Britani, më shumë se çdo grup tjetër, e konsideronte emigracionin si shqetësimin më urgjent.
Reflektimet gjithnjë e më të pafrenuara të super të pasurve janë, fatkeqësisht, vetëm një faktor në një zhvendosje që po bëhet gjithnjë e më e dukshme. Edhe pse duhet thënë se komentet e Sir Jim-it nuk specifikuan origjinën racore të emigrantëve, kështu u dëgjuan pashmangshëm. Sipas Sunder Katwala, drejtor i thinktank-ut British Future, “po kthehemi pas në racizëm”.
Provat janë kudo. Në 116,000 krime urrejtjeje të regjistruara nga policia në Angli dhe Uells (pa përfshirë Londrën) për vitin deri në mars 2025 – në rritje nga viti i mëparshëm, me një të pestën që përfshinte dhunë.
Janë të dukshme në racizmin “e shëmtuar”, stil i viteve 1970, drejtuar stafit të NHS, me incidente abuzimi verbal dhe fizik bazuar në ngjyrën e lëkurës aq të shpeshta sa sekretari i shëndetësisë, Wes Streeting, paralajmëroi nëntorin e kaluar se po bëhej “e pranueshme shoqërisht të jesh racist”.
Janë të dukshme në diskursin publik të ndryshuar, ku kufijtë e pranueshmërisë janë zhvendosur për të përfshirë ide që shumëkush mendonte se i kishim lënë pas dy breza më parë. Papritur zhvillohet një debat nëse Rishi Sunak është anglez. Një ish-ministër kabineti, Robert Jenrick, mund të ankohet se nuk sheh “asnjë fytyrë tjetër të bardhë” në një lagje të Birminghamit. Një ish-kryeministre, Liz Truss, shfaqet në një emision online ku bisedon me Connor Tomlinson, i cili beson, ndër të tjera, se qytetarët britanikë nga pakicat etnike nuk duhet të lejohen të bëhen deputetë. I njëjti figurë e ekstremit të djathtë është ftuar edhe nga Harry Cole i The Sun në emisionin e tij online.
Kjo shihet në rrjetet sociale, ku është bërë rutinë të përdoret fjala fyese me “P” ndaj politikaneve si Priti Patel nga konservatorët, Shabana Mahmood nga laburistët, nga ish-korbynistja Zarah Sultana te Zia Yusuf i Reform.
Shfaqet edhe në rritjen e incidenteve antisemitike, përfshirë një rritje të menjëhershme pas sulmit vdekjeprurës të tetorit në një sinagogë në Heaton Park, Manchester, që la dy të vdekur në Yom Kippur – dita më e shenjtë e kalendarit hebre – me më shumë se gjysmën e atij shpërthimi që i referohej ose festonte vrasjet.
Sigurisht, ka shumë shpjegime për këtë, por disa fije të përbashkëta dallohen. Ndikimi i influencerëve online është i pamohueshëm. Figura si Tomlinson dikur do të shpërndanin fletëpalosje të shtypura keq në prapaskena pub-esh. Tani mund të arrijnë miliona, me vlera prodhimi televizive.
Ekonomia e vëmendjes shpërblen tronditjen. Të thuash diçka shokuese të jep vëmendje; për ta ruajtur, duhet të thuash diçka edhe më shokuese. Kjo krijon një efekt “kllape” që e çon bisedën gjithnjë e më në ekstrem. Shembull është influenceri supremacist i bardhë amerikan Nick Fuentes, i cili së fundmi deklaroi se “armiku politik numër një në Amerikë janë gratë” dhe foli për “gulagë riprodhimi”.
Edhe pse këto figura duhet të mbeten në periferi, ato vazhdojnë të amplifikohen. Tucker Carlson e ka ftuar Fuentes në emisionin e tij; Musk promovon rregullisht disa nga zërat më ekstremë të Britanisë, përfshirë partinë Advance UK, ku përfshihet Tommy Robinson, e cila premton të ndalojë lejen e përhershme të qëndrimit, të ndalojë të lindurit jashtë të bëhen shtetas britanikë dhe të inkurajojë emigrantët e vendosur të largohen.
Megjithatë, është e rëndësishme të mbahet mend se shumica e njerëzve nuk mendojnë kështu; qëndrimet tolerante janë thellësisht të rrënjosura në Britani. Por shumë u bënë të vetëkënaqur, duke supozuar se racizmi ishte problem i së shkuarës. Racizmi dhe paragjykimi nuk funksionojnë kështu. Betejat kundër tyre duhet të luftohen dhe riluftohen në çdo brez. Ato flenë lehtë – dhe disa zëra të fuqishëm po përpiqen t’i zgjojnë.
*Jonathan Freedland është kolumnist i The Guardian/ Përgatiti për botim: L.Veizi