Përgatiti: Leonard Veizi
Më 20 dhjetor 1973, Madridi u shndërrua në skenën e një prej atentateve më tronditëse në historinë moderne të Spanjës. Kryeministri i vendit, admirali Luis Karero Blanko, u vra në një sulm spektakolar me makinë-bombë, të organizuar nga grupi separatist bask ETA…
…Karero Blanko ishte një nga figurat më të fuqishme dhe më besnike të regjimit të gjeneralit Fransisko Franko. I konsideruar si pasardhësi politik i diktatorit, ai mishëronte vazhdimësinë e sistemit autoritar frankist edhe pas vdekjes së pritshme të Frankos. Pikërisht për këtë arsye, atentati ndaj tij kishte një domethënie të thellë politike dhe simbolike: nuk ishte thjesht eliminimi i një kryeministri, por goditja e drejtpërdrejtë e zemrës së regjimit.
Operacioni “Ogro”, një inxhinieri vdekjeprurëse
Për të kuptuar peshën e kësaj ngjarjeje, duhet vlerësuar përgatitja dhe guximi operacional i grupit ETA. Anëtarët e komandos morën me qira një bodrum në rrugën Klaudio Koeljo, duke u paraqitur si skulptorë për të justifikuar zhurmën e vazhdueshme të gërmimeve.
Për muaj të tërë, ata gërmuan një tunel në formë “T-je” nën mes të rrugës, pikërisht në itinerarin që ndiqte çdo mëngjes automjeti i kryeministrit. Në fund të tunelit u vendosën rreth 80–100 kilogramë dinamit, i vjedhur nga një depo ushtarake.
Shpërthimi ishte i jashtëzakonshëm. Makina e blinduar e Karero Blankos, një Dodge Dart, u hodh mbi pesë kate në ajër dhe përfundoi në tarracën e brendshme të një manastiri jezuit aty pranë. Ky detaj grotesk i dha atentatit nofkën ironike që qarkulloi në opinionin publik: “astronauti i parë spanjoll”.
Pse Karero Blanko? “Delfini” i Frankos
Luis Karero Blanko nuk ishte thjesht një kryeministër. Ai ishte njeriu i vetëm që gëzonte besimin absolut të Frankos dhe figura që mbante të bashkuara fraksionet kryesore të regjimit: ushtrinë, Kishën dhe falangistët.
Franko e shihte atë si garantin e “frankizmit pa Frankon”, njeriun që do të siguronte vazhdimësinë e diktaturës edhe pas largimit të tij biologjik. Me vdekjen e Karero Blankos, kjo vijë trashëgimie u këput papritur.
Pas atentatit, Franko u godit rëndë edhe në planin personal. Sipas dëshmive të kohës, ai u thye shpirtërisht, qau gjatë funeralit dhe thuhet se pëshpëriti: “Ata kanë këputur fijet e fundit që më lidhnin me botën.”
Implikimet gjeopolitike, teoria e CIA-s
Ngjarja u shoqërua menjëherë me teori konspirative që përfshinin edhe Shtetet e Bashkuara. Vetëm një ditë para atentatit, Karero Blanko ishte takuar në Madrid me Sekretarin amerikan të Shtetit, Henri Kisinger.
Sipas këtyre teorive, CIA nuk e shihte me sy të mirë Karero Blankon, pasi ai kundërshtonte hyrjen e Spanjës në NATO dhe kishte shprehur ambicie për zhvillimin e armëve bërthamore. Edhe pse këto mbeten hipoteza të pakonfirmuara, ato i shtojnë ngjarjes një shtresë të errët gjeopolitike dhe një dozë të fortë suspense historike.
Efekti domino i tranzicionit
Atentati ndaj Karero Blankos krijoi një vakuum pushteti që regjimi nuk arriti ta mbushte më me figura po aq të forta. Kjo çoi në emërime më të dobëta politikisht dhe, pas vdekjes së Frankos, hapi rrugën për ngjitjen në fron të Mbretit Huan Karlos i Parë.
Pa Karero Blankon në skenë, procesi i reformave demokratike u bë shumë më i realizueshëm. Nuk kishte më një “dorë të fortë” të aftë të shtypte ndryshimin dhe të ruante me forcë trashëgiminë frankiste.
Një detaj domethënës mbeti në kronikat e kohës: fuqia e shpërthimit ishte aq e saktë dhe e dhunshme, sa policia mendoi fillimisht se bëhej fjalë për një shpërthim gazi. Vetëm kur panë makinën e kryeministrit në tarracën e katit të pestë, u bë e qartë se regjimi frankist sapo kishte marrë goditjen më vdekjeprurëse që nga fundi i Luftës Civile.