7 Nëntor 1944 – Sugamo, Tokio
Përgatiti: Leonard Veizi
Më 7 nëntor 1944, në burgun Sugamo të Tokios, u var një nga spiunët më të shquar të shekullit XX — Rihard Zorges, bashkë me 34 anëtarë të rrjetit të tij të spiunazhit. Ishte pikërisht përvjetori i Revolucionit të Tetorit, dhe fati ironik deshi që një prej shërbyesve më besnikë të Bashkimit Sovjetik të mbyllte jetën në atë ditë simbolike.
Nga ushtar gjerman në agjent sovjetik
Rihard Zorges, me origjinë gjermano-ruse, lindi në vitin 1895 në Baku. Ai shërbeu në ushtrinë gjermane gjatë Luftës së Parë Botërore, por pas Revolucionit të Tetorit iu bashkua Partisë Komuniste dhe më pas u rekrutua nga GRU, inteligjenca ushtarake sovjetike.
Nën maskën e një gazetari gjerman, që punonte për mediat e Berlinit, Zorges u shndërrua në një nga agjentët më të suksesshëm të spiunazhit sovjetik, duke operuar fillimisht në Berlin, më pas në Kinë dhe në fund në Japoni.
Rrjeti i fshehtë në Tokio
Në Tokio, ai krijoi një rrjet të gjerë informatorësh, ku përfshiheshin diplomatë, zyrtarë japonezë dhe gazetarë perëndimorë. Duke fituar besimin e ambasadës gjermane, Zorges arriti të depërtojë në zemrën e informacionit nazist në Lindjen e Largët.
Prej andej, ai dërgonte në Moskë raporte tepër të rëndësishme mbi planet ushtarake të Gjermanisë dhe Japonisë gjatë Luftës së Dytë Botërore.
Paralajmërimet që ndryshuan luftën
Raporti më i famshëm i tij është ai i qershorit 1941, kur paralajmëroi Stalinin për sulmin e afërt të Gjermanisë naziste ndaj Bashkimit Sovjetik – Operacioni Barbarossa. Megjithatë, Stalini nuk i besoi plotësisht informacionet e tij.
Më vonë, në tetor 1941, Zorges dërgoi një tjetër mesazh vendimtar: Japonia nuk kishte ndërmend të sulmonte Bashkimin Sovjetik nga lindja, gjë që i lejoi Moskës të transferonte divizionet siberiane në frontin perëndimor dhe të ndalte përparimin gjerman në betejën e Moskës. Ky informacion u bë një nga kontributet më të rëndësishme në fitoren sovjetike.
Arrestimi dhe fundi heroik
Në fund të vitit 1941, rrjeti i tij u zbulua nga autoritetet japoneze. Pas një hetimi brutal dhe një procesi të gjatë, Zorges u dënua me vdekje. Ai refuzoi të kërkonte mëshirë dhe qëndroi stoik deri në fund.
Më 7 nëntor 1944, në orën 10 të mëngjesit, ai u var në qelitë e burgut Sugamo, duke thënë me zë të lartë: “Mos harroni: Bashkimi Sovjetik dhe komunizmi do të fitojnë!”
Vetëm pas luftës, emri i tij u rehabilitua dhe u nderua nga Moska. Në vitin 1964, Rihard Zorges mori titullin Hero i Bashkimit Sovjetik, duke hyrë përgjithmonë në historinë e inteligjencës si simbol i mjeshtërisë, guximit dhe besnikërisë ndaj një ideali.
Zorges në libra e dokumentarë
Figura e Rihard Zorges është përjetësuar në shumë libra, romane, biografi dhe studime historike. Në total, mbi 20 vepra letrare e historike i janë kushtuar atij në vende të ndryshme të botës, që nga Bashkimi Sovjetik, Gjermania, Japonia, Franca dhe deri në SHBA.
Disa nga veprat më të njohura janë:
“Who Was Richard Sorge?” nga Yuri German i botuar në vitin 1958, që shërbeu si bazë për filmin me të njëjtin titull.
“Spy in Tokyo” nga Robert Whymant, gazetar dhe studiues britanik, një biografi e thelluar mbi rrjetin e spiunazhit të Zorges.
“Richard Sorge: Master Spy” – nga Robert C. S. North i botuar në vitin 1964, një vepër klasike amerikane që analizon stilin e tij të operimit dhe ndikimin në luftë.
“An Impeccable Spy: Richard Sorge, Stalin’s Master Agent” nga Owen Matthews i botuar në vitin 2019, një nga biografitë moderne më të njohura për të.
Në letërsinë sovjetike dhe atë japoneze, figura e tij është shndërruar në simbol të heroizmit të heshtur dhe sakrificës për idealin komunist. Në disa romane të mëvonshme, ai paraqitet edhe si njeri tragjik, i përdorur dhe i harruar nga sistemi që e dërgoi në mision.
Pra, mund të thuhet se figura e Zorges është përjetësuar në mbi dy dekada libra, në disa gjuhë, si dhe në disa filma e dokumentarë — duke mbetur një nga figurat më enigmatike dhe të studiuara të botës së spiunazhit të shekullit XX.
“Cili jeni ju, zoti Zorges?”
Filmi “Cili jeni ju, zoti Zorge?” – i njohur në orgjinal me titullin “Kto vy, doktor Zorge?” – është një produksion historiko-biografik sovjetik i vitit 1961, i realizuar nga studioja “Mosfilm” dhe me regji të mjeshtrit të kinemasë Mikheil Rom. Skenari është shkruar nga Mikheil Rom dhe Juri German. Filmi, me kohëzgjatje rreth 120 minuta, paraqet jetën e agjentit të famshëm sovjetik Rihard Zorge, i cili gjatë Luftës së Dytë Botërore punoi si gazetar në Japoni, ndërsa në fshehtësi transmetonte informacione të çmuara për Bashkimin Sovjetik.
Në rolet kryesore interpretojnë: Tomas Holçman në rolin e Rihard Zorges, Vladimir Antonov – në rolin e Makss Klausenit, bashkëpunëtori i tij i afërt, Ema Popova – në rolin e Brigite Zorges, bashkëshortja e tij, Nikolaj Volkov – në rolin e Uilliam Genrikh, një oficer japonez i kundërzbulimit, etj
Aktor gjerman, Tomas Holçman ka arritur të sjellë me ndjeshmëri dhe forcë dramatike figurën në rolin e Rihard Zorges.
Filmi shquhet për tonin e tij dramatik dhe për mënyrën se si e ndërthur heroizmin me vetminë e një njeriu që jeton në hijet e fshehtësisë. Tomas Holçman sjell një portret të fuqishëm të një figure të ndarë mes dy botëve – gazetarit të ftohtë dhe idealistit të përkushtuar ndaj bindjeve të tij.
“Cili jeni ju, zoti Zorge?” mbetet një nga veprat më përfaqësuese të kinemasë sovjetike të viteve ’60, që trajton me thellësi psikologjike figurat reale të spiunazhit në epokën e luftës.
Filmi u prit me sukses në Bashkimin Sovjetik dhe në vendet e kampit socialist, ku u vlerësua si një homazh për guximin dhe idealizmin e spiunazhit sovjetik. Ai u shfaq në shumë festivale ndërkombëtare dhe konsiderohet një nga veprat më përfaqësuese të viteve ’60 për temën e Luftës së Dytë Botërore.
Me ritmin e tij të ngadaltë, dialogët e ngjeshur dhe atmosferën morale të tensionuar, filmi mbetet një reflektim mbi besnikërinë, identitetin dhe sakrificën — një portret i ndjeshëm i njeriut që jetoi mes hijes dhe lavdisë.
Në shumë mënyra, “Cili jeni ju, zoti Zorges?” është versioni sovjetik i “Spiunit që erdhi nga e ftohta”, një film inteligjent dhe i thellë mbi ata që jetuan në errësirë për t’i dhënë dritë historisë.
Filmi është transmetuar edhe për publikun shqiptar.
