Evropa përballet me momentin e saj më të rëndësishëm; “Dosja Vanguardia” shqyrton situatën.
Alex Rodriguez
Evropa ka përjetuar disa momente vendimtare. Kur lindi Komuniteti Evropian në vitet 1950, Lufta e Dytë Botërore kishte përfunduar dhe u hap një horizont paqeje — një e ardhme nga e cila kontinenti përfitoi deri në pushtimin rus të Ukrainës në shkurt 2022. Kur ra Muri i Berlinit në vitin 1989, projekti evropian u rilançua me bashkimin Lindje-Perëndim dhe me krijimin pasues të bashkimit monetar në Maastricht. Më pas, në vitin 2007, një krizë e thellë ekonomike tronditi themelet dhe vlerat e Unionit. Këto përbëjnë tri momente kyçe. Sot, ndoshta, projekti evropian përballet me momentin e tij më vendimtar — shansin e fundit.
Trump është rikthyer dhe, bashkë me të, edhe çmontimi i lidhjes transatlantike që nisi në vitin 2016, si dhe kritikat ndaj vlerave evropiane. Megjithatë, paradoksalisht, ai mund të shndërrohet në një forcë shtytëse për federalizmin në Kontinentin e Vjetër. Që kjo të ndodhë, Bashkimi Evropian ka ende shumë për të bërë. Duhet të përfundojë transformimin e tregut të vetëm në një treg realisht të integruar — në shërbimet financiare, telekomunikacion dhe energji — si dhe ta kthejë euron në një monedhë ndërkombëtare të përdorur gjerësisht (Letta).
Evropa ka nevojë për një bashkim më të thellë të tregjeve bankare, fiskale dhe të kapitalit (Berg). Ajo duhet të bëhet subjekt, jo objekt, i mbrojtjes së vet (Maulny), duke transformuar modelin industrial, duke bashkuar burimet në nivel evropian (De Cordoue) dhe duke u angazhuar ndaj NATO-s, edhe nëse SHBA vendosin të tërhiqen (Wojtowicz). Franca dhe Mbretëria e Bashkuar, dy fuqitë bërthamore evropiane, kanë vendosur të koordinojnë parandalimin e tyre për mbrojtjen e Evropës (Wright). Pas Brexit-it, Londra dhe Brukseli po negociojnë tashmë axhenda të përbashkëta (Wachowiak).
Jetojmë në një kohë ndryshimesh, në një botë të re ku pasiviteti nuk është më një opsion. Nëse Evropa do të marrë përsipër mbrojtjen e saj, Gjermania po ndërmerr një transformim strukturor dhe mund të rilindë si një fuqi ushtarake e nivelit të parë (Krotz dhe Körte). Agresioni rus kundër Ukrainës ka riorientuar edhe politikën e jashtme të Polonisë drejt veriut: Danimarkës, Suedisë, Finlandës, Letonisë, Lituanisë, Estonisë, por edhe Norvegjisë dhe Islandës (Buras).
Evropa duhet të arrijë pavarësinë energjetike (Marzo), ndërsa Marrëveshja e Gjelbër mund të shndërrohet në një plan të riindustrializimit evropian (Makaroff). Një tjetër imperativ urgjent është vendosja e themeleve institucionale dhe teknologjike për sovranitetin dixhital (Bria). Dy të dhëna flasin vetë: Evropa importon 80% të shërbimeve dixhitale dhe 70% e infrastrukturës së saj cloud kontrollohet nga ofrues jashtë BE-së.
Në një kontinent që ka nevojë për emigracion, por shpesh e refuzon atë (Garcés), dhe ku e djathta ekstreme vazhdon të fitojë terren (Rovira), BE-ja përballet me një krizë themelore. Ajo mund të zgjedhë të investojë në më shumë sovranitet, të forcojë integrimin, sigurinë dhe demokracinë; ose mund të mbetet e fragmentuar dhe të tërhiqet në parajsa sovrane. Në këtë rast, projekti evropian do të zbehej ngadalë (González Laya). Nuk mund të mbijetojë me 80 operatorë telekomunikacioni në 27 vende apo me 27 tregje financiare të ndara. Nëse bashkohet, do të bëhet më e fortë dhe më konkurruese. Shembulli më i qartë: Airbus konkurron me Boeing.
Burimi: lavanguardia.com/ Përgatiti për botim: L.Veizi