Ndërsa agresioni rus vazhdon dhe Amerika e Donald Trump vë në pikëpyetje NATO, bëhet edhe më jetike një mbrojtje e bashkuar e kontinentit.
Timothy Garton Ash
Teksa shënojmë përvjetorin e 81-të të përfundimit të World War II në Europë këtë të premte, 8 maj, është e qartë se Gjermania do të jetë sërish fuqia kryesore ushtarake e Europës.
Qysh vitin e ardhshëm, shpenzimet e saj për mbrojtjen do të jenë sa ato të Francës dhe Britanisë së bashku – dhe parashikohet të jenë dukshëm më të mëdha deri në vitin 2030. Qëllimi i deklaruar i qeverisë gjermane është të ketë ushtrinë konvencionale më të fortë në Europë. Është e vërtetë që Franca dhe Britania zotërojnë armë bërthamore, por kjo nënkupton më pak fonde për pjesën tjetër të mbrojtjes. Pra, pyetja nuk është nëse kjo do të ndodhë – përveç ndonjë zhvillimi të paparashikuar, do të ndodhë. Pyetja është: si të sigurojmë që këtë herë rritja e fuqisë ushtarake gjermane të jetë një zhvillim pozitiv për të gjithë Europën?
Ka dy arsye pse Gjermania ka bërë këtë kthesë radikale nga qëndrimi i saj i dekadave të fundit, deri te pushtimi i plotë i Ukrainës nga Vladimir Putin më 24 shkurt 2022. E para është pikërisht agresioni rus. Në Berlin po krijohet një konsensus se Putini nuk do të ndalet në Ukrainë. E dyta është se presidenti amerikan, Donald Trump, ka vënë në dyshim angazhimin amerikan për mbrojtjen e Europës përmes NATO që nga viti 1949. Tërheqja e shpallur së fundmi e 5,000 trupave amerikane nga Gjermania është një tjetër shenjë e kësaj.
Sfida e dukshme për Europën është nëse mund të përballojë vetë një Rusi agresive dhe të armatosur me armë bërthamore. (Këtu “ne” përfshin edhe Ukrainën, e cila ka ushtrinë më të madhe dhe më të sprovuar në Europë.) Sfida më pak e dukshme, por po aq e rëndësishme, është si të shmanget rikthimi i tensioneve të mprehta për shpërndarjen e fuqisë ushtarake mes vendeve europiane – një realitet që dominoi kontinentin deri në vitin 1945. Si një hegjemon ushtarak relativisht benign, SHBA-ja i mbajti larg të dyja këto rreziqe.
Gjermania është kyçe për përgjigjen e të dyja pyetjeve. Strategjia e saj e re ushtarake, e para në historinë e Republikës Federale, titullohet “Përgjegjësi për Europën”. Por “për Europën” nuk mjafton si slogan. Çështja reale është nëse kjo do të përkthehet në veprime konkrete europiane.
Fushat kyçe ku duhen gjetur përgjigje janë industria e mbrojtjes dhe kapacitetet reale të luftimit. Teknologjia dhe prodhimi ushtarak janë nervat dhe muskujt e fuqisë. Kancelari i shekullit XIX Otto von Bismarck shpesh citohet gabimisht me shprehjen “gjak dhe hekur”, por në fakt ai foli për “hekur dhe gjak” – së pari prodhimi, pastaj fuqia. Edhe para vitit 2022, Gjermania ishte ndër eksportuesit më të mëdhenj të armëve në botë.
Nëse Gjermania vazhdon të investojë miliardat në industrinë e saj kombëtare të mbrojtjes, duke reduktuar blerjet nga SHBA, ajo mund të tejkalojë Francën si eksportues global armësh. Kjo shqetëson jo vetëm Parisin, por edhe vende të tjera europiane. Frika shtohet nga mundësia që partia populiste Alternative für Deutschland të marrë drejtimin e një ushtrie kaq të fuqishme.
Në praktikë, mbrojtja e Europës sot mbështetet ende te NATO i udhëhequr nga SHBA – nga inteligjenca satelitore te transporti strategjik, mbrojtja ajrore dhe parandalimi bërthamor. Ndërtimi i një alternative europiane është një detyrë njëkohësisht e domosdoshme dhe e vështirë.
Ku duhet nisur? Këtë verë, kancelari Friedrich Merz duhet të ulet në tryezë me Emmanuel Macron, Keir Starmer dhe Donald Tusk për të diskutuar hapur: si të europianizohet industria e mbrojtjes dhe si të forcohen kapacitetet ushtarake të kontinentit. Sot, ndërsa SHBA ka 33 sisteme kryesore armësh, Europa ka 174 – përfshirë 12 lloje tankesh dhe 14 lloje avionësh luftarakë.
Në vitet 1990, kancelari Helmut Kohl e integroi Gjermaninë e ribashkuar në tregun dhe monedhën e përbashkët europiane. Sot, Friedrich Merz duhet të bëjë të njëjtën gjë për sigurinë europiane.
Në fund, testi do të jetë i thjeshtë: a do të ketë Europa një industri të integruar mbrojtjeje apo vetëm rivalitete kombëtare? Dhe a do të jetë kjo mjaftueshëm e fortë për të frenuar Vladimir Putin? Nëse këtyre pyetjeve u jepen përgjigje bindëse, atëherë historia do ta vendosë këtë moment si një kthesë vendimtare për kontinentin.
Burimi: theguardian.com/ Përgatiti për botim: L.Veizi