Siç e tregoi Bad Bunny në Super Bowl, spanjishtja është ajo që po vjen. Nuk është çudi që tani është zgjedhja kryesore e gjuhës në provimet GCSE.
Gary Nunn
“Gary, tani përsërit pas meje: Quiero una margarita, por favor,” më udhëzon mësuesi im i spanjishtes. Më vjen turp nga Spanglish-i i çoroditur që prodhon theksi im. Si Del Boy Trotter që porosit një koktej: “Key – je – ro un margarita, por far four.”
Është viti 2023, unë jam 41 vjeç, jetoj në Argjentinë dhe po përballem me frustrimin dhe pafuqinë e të mësuarit të një gjuhe të re në këtë moshë, duke mallëngjyer trurin elastik të moshës 11-vjeçare. Dhe, për të disatën herë, po mendoj se do të kisha dashur të mësoja spanjisht në vend të frëngjishtes në shkollë.
Jo për të hedhur hije mbi frëngjishten: është një gjuhë e bukur dhe e kam studiuar deri në vitin e parë të universitetit. Madje kam punuar në Nicë për tre vera. Por spanjishtja do të më kishte përgatitur shumë më mirë për jetën – dhe kjo është edhe më e vërtetë për nxënësit e sotëm. Megjithatë, ne vazhdojmë t’u mësojmë shumë më tepër frëngjisht sesa spanjisht fëmijëve tanë më të vegjël. Kjo është e vjetëruar.
Pjesërisht është çështje numrash. Spanjishtja është gjuha e dytë më e folur në botë si gjuhë amtare – me 484 milionë folës. Frëngjishtja renditet e 22-ta, me vetëm 74 milionë folës amtare. Edhe në numrin total të folësve, spanjishtja e tejkalon ndjeshëm frëngjishten.
Logjikisht, duhet t’u mësojmë frëngjisht vetëm gjysmës së nxënësve të moshës së arsimit të detyrueshëm që u mësojmë spanjisht, për t’iu afruar përqindjes së folësve në botë. Por jemi ende shumë larg këtyre shifrave – çka do të thotë se nuk po i përgatisim siç duhet nxënësit për realitetet e botës moderne.
Megjithatë, vetëm shifrat nuk i kanë bindur përgjegjësit e sistemit arsimor në Britani të ndryshojnë kurrikulën më shpejt se me ritëm akullnajor. Deri në vitin 2025, frëngjishtja ofrohej në rreth 70% të shkollave fillore në Angli, ndërsa spanjishtja vetëm në 26%, me një hendek të ngjashëm – ndonëse më të vogël – në Uells. Frëngjishtja është gjuha më e ofruar në fazën e tretë të arsimit në Angli dhe Uells, si dhe në Skoci për moshat 11-14 vjeç. Ajo dominon edhe në nivelin GCSE në Angli: vitin e kaluar, 90% e shkollave ofronin frëngjisht, ndërsa 76% spanjisht; në Uells, ndarja është 79% me 54%. Në Skoci, frëngjishtja dhe spanjishtja ofrohen pothuajse njësoj.
Interesant është trendi i zgjedhjes së nxënësve. Gushtin e kaluar, spanjishtja u bë për herë të parë gjuha më e popullarizuar në provimet GCSE në Angli, me mbi 136 mijë regjistrime. Frëngjishtja mbeti menjëherë pas, me pak më pak se 133 mijë. Në Skoci, spanjishtja e kaloi frëngjishten për të njëjtën grupmoshë në vitin 2024. Kjo sugjeron se nxënësit janë përpara profesionistëve të arsimit në mënyrën si mendojnë – një trend që duhet përshpejtuar.
Ekspertët e mësimit të gjuhëve pajtohen se sa më herët të fillosh, aq më mirë. Një pedagoge e psikologjisë zhvillimore, Dr. Eleonore Smalle, i tha së fundmi OKB-së se të mësuarit e një gjuhe të re bëhet më i vështirë pas moshës 12-vjeçare. Para kësaj moshe, fëmijët e përthithin gjuhën në mënyrë të pavetëdijshme, përmes ekspozimit pasiv – dhe ajo u mbetet.
Duhet t’u tregojmë të rinjve avantazhet dhe disavantazhet e secilës gjuhë dhe të jemi të sinqertë për dobishmërinë e spanjishtes. Nuk bëhet fjalë vetëm për numra. Përsa i përket punësimit, prestigjit kulturor dhe mundësive të udhëtimit në të ardhmen si “nomadë digjitalë”, spanjishtja do t’u shërbejë më mirë nxënësve britanikë sesa frëngjishtja.
Po të më kishte thënë dikush se duke mësuar spanjisht herët mund të punoja në distancë nëpër Amerikën Latine dhe të mësoja të kërceja salsa me burra të pashëm në klube nate, do të kisha pasur një nxitje të fortë. Edhe pse punova si gazetar i pavarur në Argjentinë dhe më pas në Medellín të Kolumbisë për disa vite, vazhdimisht u përballa me Spanglish-in tim të sikletshëm.
Ndërsa nxënësit britanikë shpesh ankohen për mësimin e gjuhëve të huaja, rritja e vetëbesimit të kulturës latino mund t’i bindë. Në Medellín, tingujt e artistëve vendas Karol G dhe Maluma jehonin nëpër lagjet kodrinore. Të dielën, Bad Bunny u bë artisti i parë në gjuhën spanjolle që kryesoi shfaqjen e pjesës së ndërmjetme në Super Bowl. Muzika hispanike në përgjithësi po përjeton një moment të artë, gjë që dëshmohet nga popullariteti i artistes së guximshme Rosalía. Të mësosh spanjisht nuk ka qenë kurrë më “cool”.
Duke vazhduar të favorizojnë frëngjishten, shkollat mbahen pas një të kaluare që vlerëson afërsinë me Francën dhe madhështinë e dikurshme të saj. Natyrisht, nuk është një zgjedhje “ose kjo, ose ajo”. Ka ende arsye të forta për të folur frëngjisht: është, bashkë me anglishten, gjuha e Lojërave Olimpike dhe e OKB-së – dhe, mbi të gjitha, gjuha amtare e Céline Dion.
Por familjet e klasës punëtore, si e imja, shkojnë me pushime në Benidorm apo Lanzarote, jo në Kanë apo Monako, as në bulevardet e shtrenjta të Parisit. Ka më shumë gjasa të bëhemi përfaqësues turistikë në Magaluf sesa instruktorë skish në Alpe. Qendrat e reja të nomadëve digjitalë gjenden në qytete spanjishtfolëse të përballueshme si Medellín apo në metropole plot energji si Buenos Aires.
Interesi për gjuhët e huaja moderne ka rënë vitet e fundit; prandaj është thelbësore që nxënësit të kenë mundësinë të studiojnë dhe informacionin e nevojshëm për të zgjedhur me mençuri gjuhën e tyre, nëse duam që ata të bëhen qytetarë globalë.
Dy vjet pasi porosita me drojë atë margarita në Spanglish, tani mund të kërkoj listën e verërave (malbec, malbec apo malbec?) në një spanjishte pothuajse të saktë. Ende tingëlloj si Del Boy, por më kuptojnë në 20 vende të ndryshme. Sa e shijshme.
*Gary Nunn është gazetar dhe autor/ Burimi: theguardian.com/ Përgatiti për botim: L.Veizi