1943 – Azia Juglindore
Një rrugë 415 kilometra e ndërtuar mbi trupat e robërve të luftës dhe civilëve aziatikë
Përgatiti: Leonard Veizi
Në kulmin e Luftës së Dytë Botërore, trupat pushtuese japoneze përfunduan ndërtimin e një linje hekurudhore që do të lidhte Ban Pongun në Tajlandë me Thanbyuzayat-in në Birmani (sot Mianmar). Kjo rrugë strategjike, e gjatë 415 kilometra, kishte për qëllim të siguronte furnizimin e ushtrisë japoneze që luftonte kundër forcave britanike në Indi dhe Birmë, pasi rrugët detare ishin bërë të pasigurta nga sulmet ajrore dhe detare të aleatëve.
Por kjo arritje inxhinierike do të bëhej një nga faqet më të errëta të historisë së luftës. Ndërtimi i saj u realizua me punë të detyruar: rreth 250 mijë civilë aziatikë – nga Birma, Tajlanda, Malajzia e Indonezia – dhe 60 mijë robër lufte perëndimorë, britanikë, australianë, holandezë e amerikanë. Të gjithë u detyruan të punonin në kushte çnjerëzore, pa ushqim, pa ilaçe dhe nën dhunën e pamëshirshme të rojeve japoneze.
Në vetëm 16 muaj pune, një projekt që normalisht do të kishte kërkuar pesë vjet, u përfundua me një çmim tragjik: 90 mijë punëtorë aziatikë dhe 12 mijë robër lufte perëndimorë humbën jetën nga uria, sëmundjet tropikale dhe torturat. Këto shifra e kanë bërë hekurudhën të njihet përjetësisht si “Hekurudha e Vdekjes”.
Përgjatë saj u ndërtuan urë, tunele dhe trarë që përshkonin male, pyje dhe lumenj të egër tropikalë. Më e famshmja ndër to është ura mbi lumin Kwai, e cila më vonë do të përjetësohej në letërsi dhe kinematografi përmes filmit të paharrueshëm “The Bridge on the River Kwai” (1957), fitues i shtatë çmimeve Oscar.
Pas kapitullimit të Japonisë në gusht të vitit 1945, trupat aleate çliruan rajonin dhe morën nën kontroll hekurudhën, por ajo u përdor vetëm për pak kohë. Pjesa më e madhe e linjës u shkatërrua nga bombardimet, ndërsa segmentet e mbetura u lanë në harresë, si dëshmi e një sakrifice që historia nuk mund ta fshijë.
Sot, disa pjesë të saj janë restauruar dhe shërbejnë si muze kujtese në Tajlandë e Mianmar, ku vizitorët mund të ecin përgjatë binarëve dhe të lexojnë emrat e mijëra viktimave të regjistruara. Hekurudha e Burma-s mbetet një monument i heshtur i absurditetit të luftës – një kujtesë se progresi i imponuar me forcë gjithmonë ndërtohet mbi tragjedi njerëzore.
