Përgatiti: Leonard Veizi
Pekin, 1 tetor 1949. Në sheshin Tiananmen, në zemër të Pekinit, një nga ngjarjet më të rëndësishme të shekullit XX po merrte formë para mijëra njerëzve. Mao Ce Duni doli përpara turmës dhe shpalli krijimin e Republikës Popullore të Kinës, duke shënuar fitoren e komunistëve në luftën civile dhe fillimin e një epoke të re politike për vendin më të populluar të botës.
Shpallja erdhi pas viteve të konfliktit midis Partisë Komuniste Kineze dhe Kuomintangut, partisë nacionaliste të drejtuar nga Çang Kai-Sheku. Përplasja mes dy forcave kishte nisur që në vitet 1920, ishte ndërprerë për periudha të ndryshme dhe u rikthye fuqishëm pas Luftës së Dytë Botërore. Luftimet e viteve 1940 përfunduan me avancimin e shpejtë të forcave komuniste dhe të Ushtrisë Çlirimtare Popullore në pjesën më të madhe të territorit të Kinës.
Në muajt e fundit të luftës, forcat nacionaliste pësuan një varg humbjesh ushtarake. Pekini ra nën kontrollin komunist në fillim të vitit 1949, ndërsa qeveria nacionaliste u tërhoq gradualisht drejt jugut dhe, më pas, në Tajvan. Kështu, kur Mao u shfaq në Tiananmen më 1 tetor, fitorja komuniste në territorin kontinental ishte bërë tashmë realitet politik dhe ushtarak, megjithëse luftimet në disa zona vazhdonin.
Një shtet i ri
Shpallja e 1 tetorit nuk ishte një vendim i marrë vetëm në atë moment. Ditët përpara ceremonisë ishin përdorur për të ngritur institucionet e shtetit të ri. Më 30 shtator, Konferenca Konsultative Politike e Popullit Kinez zgjodhi Mao Ce Dunin kryetar të Qeverisë Qendrore Popullore dhe miratoi strukturën fillestare të pushtetit të ri.
Të nesërmen, më 1 tetor, Qeveria Qendrore Popullore mori zyrtarisht detyrën dhe Mao shpalli themelimin e Republikës Popullore të Kinës. Në deklaratën e tij, qeveria e re e paraqiti veten si autoriteti ligjor që përfaqësonte popullin e Kinës dhe njoftoi se Pekini do të ishte kryeqyteti i shtetit të ri.
Në strukturën e re politike, Mao u bë kryetar i Qeverisë Qendrore Popullore, ndërsa Çou En-Lai u emërua kryeministër i Këshillit Administrativ dhe ministër i Jashtëm. Zhu De mori drejtimin e Ushtrisë Çlirimtare Popullore. Këto emërime shënuan vendosjen e aparatit të ri shtetëror të drejtuar nga komunistët.
Nga lufta civile te një Kinë e re
Lindja e Republikës Popullore të Kinës ishte rezultat i një lufte të gjatë dhe jashtëzakonisht të kushtueshme. Përplasja mes komunistëve dhe nacionalistëve nuk ishte thjesht një betejë për pushtetin qendror; ajo përcaktoi edhe orientimin politik, ekonomik dhe shoqëror të Kinës për dekadat që do të vinin.
Fitorja e Mao Ce Dunit ndryshoi edhe ekuilibrat ndërkombëtarë. Në fund të viteve 1940, Lufta e Ftohtë po hynte në një fazë të re dhe krijimi i një shteti komunist në Kinë pati pasoja të mëdha për marrëdhëniet midis fuqive të mëdha. Bashkimi Sovjetik e njohu shpejt qeverinë e re, ndërsa Shtetet e Bashkuara nuk e njohën menjëherë Republikën Popullore të Kinës.
Në deklaratën e 1 tetorit, qeveria e re kineze shpalli gjithashtu gatishmërinë për të vendosur marrëdhënie diplomatike me qeveritë e tjera mbi bazën e barazisë, përfitimit të ndërsjellë dhe respektit për sovranitetin territorial.
Megjithatë, krijimi i Republikës Popullore nuk nënkuptonte se konflikti për të ardhmen e Kinës kishte përfunduar në çdo aspekt. Çang Kai-Sheku dhe forcat nacionaliste u tërhoqën në Tajvan, ku vazhduan të pretendojnë përfaqësimin e Kinës. Kjo krijoi një ndarje politike që do të bëhej një prej çështjeve më të ndërlikuara të politikës ndërkombëtare të dekadave të ardhshme.
Data që ndryshoi historinë
Më 1 tetor 1949, ndërsa flamujt ngriheshin në Tiananmen dhe Mao shpallte lindjen e shtetit të ri, Kina po mbyllte një kapitull të gjatë trazirash dhe po hynte në një periudhë të re.
Republika Popullore e Kinës do të ndërtonte një sistem politik të udhëhequr nga Partia Komuniste Kineze dhe do të niste një transformim të thellë të ekonomisë dhe shoqërisë. Për botën jashtë Kinës, ngjarja ishte gjithashtu një kthesë e madhe: një prej shteteve më të mëdha të planetit ishte tashmë nën drejtimin komunist.
Shpallja në Tiananmen u bë kështu një prej simboleve më të njohura politike të shekullit XX. Ajo shënoi fundin e një faze vendimtare të luftës civile kineze dhe fillimin e historisë së Republikës Popullore të Kinës si shtet i ri në skenën ndërkombëtare.