Në orët e para të mëngjesit të 13 janarit 1915, një tërmet i fuqishëm me magnitudë 6.7 ballë goditi provincën e L’Aquila-s, në zemër të Italisë Qendrore, duke shkaktuar një nga katastrofat natyrore më të rënda në historinë e vendit. Brenda pak sekondash, qytete dhe fshatra të tëra u shndërruan në rrënoja, ndërsa mbi 30 mijë njerëz humbën jetën, shumica të zënë nën shtëpitë e tyre ndërsa flinin.
Tërmeti ndodhi rreth orës 07:52 të mëngjesit, në një zonë malore të Apenineve, e njohur për aktivitetin e saj sizmik. Epica e lëkundjeve ishte pranë Avezzano-s, në rajonin e Abruzzos, por valët sizmike u ndjenë fuqishëm në një territor të gjerë, nga Roma deri në brigjet e Adriatikut. Intensiteti i tërmetit ishte shkatërrues jo vetëm për shkak të forcës së tij, por edhe për shkak të cilësisë së dobët të ndërtimeve, të cilat nuk ishin aspak të përshtatura për lëkundje të forta sizmike.
Qyteti i Avezzano-s u zhduk pothuajse tërësisht nga harta. Nga rreth 11 mijë banorë, mbi 10 mijë humbën jetën. Edhe Pescina, Celano, Gioia dei Marsi dhe dhjetëra qendra të tjera u shkatërruan rëndë. Kisha shekullore, pallate historike dhe shtëpi të varfra prej guri u shembën njëra pas tjetrës, duke varrosur familje të tëra.
Ndihma mbërriti me vonesë. Italia ndodhej në prag të përfshirjes në Luftën e Parë Botërore, dhe burimet shtetërore ishin të kufizuara. Terreni i vështirë, rrugët e shkatërruara dhe dimri i ashpër e bënë të pamundur ndërhyrjen e shpejtë. Shumë të mbijetuar vdiqën në ditët pas tërmetit nga plagët, të ftohtit dhe mungesa e ushqimit e strehimit.
Megjithatë, solidariteti u shfaq fuqishëm. Ushtria italiane, vullnetarë, mjekë dhe ekipe shpëtimi u angazhuan në kërkimin e të mbijetuarve nën rrënoja. Ndihma erdhi edhe nga jashtë vendit, ndërsa mbreti Vittorio Emanuele III dhe mbretëresha Elena vizituan zonat e shkatërruara, një gjest i rrallë për kohën, që kishte rëndësi të madhe simbolike.
Pasojat e tërmetit ishin të thella dhe afatgjata. Rajone të tëra u shpopulluan, mijëra fëmijë mbetën jetimë dhe valë emigracioni nisën drejt qyteteve të tjera italiane dhe jashtë vendit. Katastrofa nxiti edhe një reflektim të vonuar mbi sigurinë sizmike dhe nevojën për rregulla më të rrepta ndërtimi, megjithëse përmirësimet reale do të vinin shumë dekada më pas.
Tërmeti i 13 janarit 1915 mbetet një plagë e thellë në kujtesën kolektive italiane, një kujtesë tragjike se natyra, kur godet pa paralajmërim, nxjerr në pah brishtësinë e jetës njerëzore dhe paaftësinë e shoqërive për t’u përballur me katastrofa të përmasave të tilla. Ai mbetet edhe sot një nga tërmetet më vdekjeprurëse në historinë evropiane.
Përgatiti: L.Veizi