Më 30 dhjetor 1903, qyteti i Çikagos u trondit nga një prej katastrofave më të mëdha urbane në historinë e Shteteve të Bashkuara: zjarri në Teatrin Iroquois, një ngjarje që mori jetën e rreth 600 njerëzve (shpesh citohet shifra 602) dhe la pas një plagë të thellë në ndërgjegjen publike amerikane.
Ndërtesa moderne
Teatri “Iroquois”, i hapur vetëm disa javë më parë, reklamohej si “absolutisht i papërshkueshëm nga zjarri”. Ishte një ndërtesë moderne për kohën, me dekorime luksoze, ndriçim elektrik dhe kapacitet të madh. Atë pasdite dimri, teatri ishte plot e përplot: familje, gra dhe fëmijë kishin ardhur për të parë shfaqjen muzikore “Mr. Blue Beard”. Temperatura e ulët jashtë kishte shtyrë edhe më shumë njerëz të kërkonin strehë në sallën e ngrohtë.
Zjarri shpërtheu papritur mbi skenë, gjatë aktit të dytë. Një reflektor elektrik besohet se kishte ndezur një perde ose dekor prej pëlhure të tharë. Flakët u përhapën me shpejtësi marramendëse, ndërsa tymi i dendur mbuloi sallën brenda pak sekondash. Pavarësisht përpjekjeve të aktorëve për të qetësuar publikun, paniku u përhap me shpejtësi.
Problemi kryesor nuk ishte vetëm zjarri, por dështimi katastrofik i masave të sigurisë:
-Shumë dyer daljeje ishin të mbyllura ose të fshehura pas perdeve.
-Disa dalje hapeshin nga brenda, gjë që i bllokoi njerëzit në turmë.
-Sistemi i pretenduar i perdeve kundër zjarrit nuk funksionoi.
-Stafi i teatrit nuk ishte i trajnuar për emergjenca.
Paniku
Njerëzit u shtypën në korridore dhe shkallë, ndërsa të tjerë u mbytën nga tymi helmues. Ironikisht, shumë viktima nuk u dogjën, por vdiqën nga asfiksia ose nga shtypja masive e trupave. Pamjet pas zjarrit ishin tronditëse: rreshta trupash të pajetë, shumica gra dhe fëmijë, të shtrirë pranë daljeve që nuk u hapën kurrë.
Zjarri i Teatrit Iroquois u bë zjarri më vdekjeprurës në një ndërtesë publike në historinë e SHBA-së. Reagimi publik ishte i menjëhershëm dhe i ashpër. Hetimet zbuluan mashtrime serioze në ndërtim, inspektime formale dhe korrupsion administrativ. Megjithëse askush nuk u dënua rëndë penalisht, ngjarja pati pasoja afatgjata.
Përfundimi
Si rezultat i kësaj tragjedie:
-U reformuan rregullat e sigurisë nga zjarri në teatro dhe ndërtesa publike.
-U vendosën dalje emergjente të dukshme, dyer që hapeshin nga jashtë dhe ndriçim emergjent.
-U bë detyrim ligjor trajnimi i stafit për situata emergjente.
Zjarri i vitit 1903 në Çikago mbetet një simbol i hidhur i arrogancës teknologjike dhe neglizhencës njerëzore. Ai kujton se pas çdo ndërtese “moderne” qëndron një përgjegjësi jetike: siguria e atyre që i besojnë jetën mureve të saj.
Përgatiti: L.Veizi