Më 10 janar 1966, në qytetin e Tashkentit, atëherë pjesë e Bashkimit Sovjetik, u nënshkrua një dokument diplomatik që synonte t’i jepte fund një prej përplasjeve më të rrezikshme të Azisë Jugore: Luftës Indo-Pakistane të vitit 1965. E njohur si Deklarata e Tashkentit, kjo marrëveshje paqeje u firmos nga kryeministri i Indisë, Lal Bahadur Shastri, dhe presidenti i Pakistanit, Ayub Khan, nën ndërmjetësimin e Bashkimit Sovjetik dhe veçanërisht të kryeministrit Aleksei Kosygin.
Lufta e vitit 1965 shpërtheu si pasojë e tensioneve të vazhdueshme mes Indisë dhe Pakistanit rreth rajonit të Kashmirit, një konflikt i trashëguar që nga ndarja e Indisë Britanike në vitin 1947. Përplasjet ushtarake, fillimisht lokale, u shndërruan shpejt në një luftë të hapur me përdorim masiv të forcave tokësore, aviacionit dhe artilerisë, duke shkaktuar mijëra viktima dhe një destabilizim serioz të rajonit.
Më 23 shtator 1965, nën presionin e drejtpërdrejtë të fuqive të mëdha dhe të Kombeve të Bashkuara, u arrit një armëpushim. SHBA, Bashkimi Sovjetik dhe aktorë të tjerë ndërkombëtarë kishin frikë se konflikti mund të përshkallëzohej në një luftë më të gjerë rajonale, në një kohë kur Lufta e Ftohtë ishte në kulmin e saj. Rreziku i përfshirjes indirekte të superfuqive e bëri urgjente nevojën për një zgjidhje politike.
Deklarata e Tashkentit erdhi si përpjekje për të formalizuar paqen dhe për të krijuar një kornizë stabiliteti. Marrëveshja parashikonte tërheqjen e trupave të të dyja vendeve në pozicionet para luftës, rivendosjen e marrëdhënieve diplomatike, respektimin e sovranitetit dhe mosndërhyrjen në punët e brendshme të njëra-tjetrës. Një element kyç ishte angazhimi për të zgjidhur mosmarrëveshjet në mënyrë paqësore, pa përdorur forcën.
Roli i Bashkimit Sovjetik ishte vendimtar. Moska kërkonte të forconte pozicionin e saj diplomatik në Azinë Jugore dhe të paraqitej si faktor paqeje në një botë të ndarë nga blloqet ideologjike. Tashkenti u zgjodh si një terren “neutral”, larg presioneve direkte të rajonit të konfliktit.
Megjithatë, marrëveshja nuk u prit njësoj në të dy vendet. Në Indi, Deklarata e Tashkentit u kritikua nga disa qarqe politike si një kompromis i tepruar, pasi nuk solli zgjidhje përfundimtare për çështjen e Kashmirit. Në Pakistan, gjithashtu, pati pakënaqësi për mungesën e përfitimeve konkrete pas një konflikti të kushtueshëm.
Një ngjarje dramatike e lidhi përgjithmonë Deklaratën e Tashkentit me historinë: vetëm disa orë pas nënshkrimit të saj, kryeministri indian Lal Bahadur Shastri vdiq papritur në Tashkent, duke i dhënë marrëveshjes një ngarkesë edhe më të rëndë simbolike.
Edhe pse nuk e zgjidhi konfliktin themelor mes Indisë dhe Pakistanit, Deklarata e Tashkentit mbetet një moment kyç në diplomacinë e Luftës së Ftohtë dhe një shembull i ndërhyrjes së fuqive të jashtme për të frenuar një luftë që rrezikonte të shpërthente përtej kufijve rajonalë. Ajo dëshmoi se, në një botë të ndarë dhe të armatosur, paqja shpesh nuk është fitore, por domosdoshmëri.
Përgatiti: L.Veizi