Më 24 mars 1980, në një kapelë të thjeshtë të spitalit “Divina Providencia” në San Salvador, heshtja e meshës u thye nga një e shtënë arme. Në altar, në çastin më të shenjtë të ritit, u rrëzua i goditur për vdekje kryepeshkopi katolik Oscar Romero.
Ishte një atentat që nuk synonte vetëm një njeri. Ishte një paralajmërim për një komb të tërë.
Romero nuk ishte thjesht një figurë fetare. Në një vend të përfshirë nga tensionet që po rrëshqisnin drejt luftës civile, ai ishte kthyer në një zë të fuqishëm kundër padrejtësisë. Nga altari, ai denonconte hapur varfërinë ekstreme, represionin shtetëror, zhdukjet, torturat dhe vrasjet që po kryheshin në emër të “rendit”. Fjalët e tij përshkonin barriera politike dhe arrinin në çdo shtëpi përmes transmetimeve radiofonike.
Një ditë para vrasjes, ai kishte bërë thirrjen e tij më të fortë: u kërkoi ushtarëve të mos bindeshin ndaj urdhrave që cenonin ndërgjegjen dhe jetën e qytetarëve. “Në emër të Zotit, ndaloni represionin”, kishte deklaruar ai. Ishte një sfidë e drejtpërdrejtë ndaj strukturave të pushtetit.
Të nesërmen, përgjigjja erdhi me një plumb.
Atentatori qëlloi nga jashtë kapelës, në një moment kur Romero ishte i përkulur mbi altar. Gjaku i tij u përzie me sakrificën simbolike të meshës – një imazh që do të mbetej i gdhendur në kujtesën kolektive të Amerikës Latine.
El Salvadori në atë kohë ishte në prag shpërthimi. Përplasja midis forcave të majta guerile dhe regjimit të mbështetur nga elitat e djathta po përshkallëzohej çdo ditë. Në këtë klimë, “skuadrat e vdekjes” vepronin në hije, duke eliminuar çdo zë kritik.
Hetimet ndër vite, përfshirë edhe ato të Komisionit të së Vërtetës të Kombeve të Bashkuara, arritën në përfundimin se urdhri për vrasjen ishte dhënë nga Roberto D’Aubuisson, një figurë e lidhur me ekstremizmin e djathtë dhe strukturat paraushtarake. Megjithatë, drejtësia formale për këtë krim mbeti e cunguar për dekada.
Funerali i Romero-s, disa ditë më pas, u kthye në një tjetër tragjedi. Dhjetëra mijëra njerëz u mblodhën për t’i dhënë lamtumirën, por ceremonia u përfshi nga dhuna dhe të shtënat, duke lënë pas viktima të tjera. Edhe në vdekje, ai nuk i shpëtoi kaosit që kishte denoncuar gjatë jetës.
Sot, Oscar Romero njihet si martir i besimit dhe i drejtësisë sociale. Ai u shpall shenjt nga Kisha Katolike në vitin 2018. Por përtej titujve, ai mbetet simbol i një zëri që nuk pranoi të heshtë përballë padrejtësisë – edhe kur e dinte se çmimi mund të ishte jeta.
Sepse në fund, plumbi që e rrëzoi në altar nuk ishte vetëm një akt vrasjeje. Ishte përpjekja për të vrarë një ide: se e vërteta mund të thuhet me zë të lartë, edhe në kohët më të errëta.
Përgatiti: L.Veizi