28 janari i vitit 1986 mbetet një nga datat më të trishta në historinë e kërkimit hapësinor. Ajo që duhej të ishte një triumf i teknologjisë dhe arsimit, u shndërrua në një tragjedi kombëtare amerikane që u ndoq drejtpërdrejt në televizion nga miliona njerëz, përfshirë shumë fëmijë nëpër shkolla.
Misioni STS-51-L
Anija hapësinore Challenger po nisej për misionin e saj të dhjetë. Ky nuk ishte një fluturim i zakonshëm; ai mbante në bord Christa McAuliffe, një mësuese historie nga New Hampshire, e cila ishte përzgjedhur mes 11,000 aplikantëve për t’u bërë “Mësuesja e parë në hapësirë”. Plani ishte që ajo të mbante leksione nga orbita për nxënësit në Tokë.
Ekuipazhi prej shtatë heronjsh përbëhej nga:
-Francis R. Scobee (Komandant)
-Michael J. Smith (Pilot)
-Judith A. Resnik (Specialiste misioni)
-Ellison S. Onizuka (Specialist misioni)
-Ronald E. McNair (Specialist misioni)
-Gregory B. Jarvis (Specialist ngarkese)
-Christa McAuliffe (Specialiste ngarkese/Mësuese)
73 Sekondat e Fundit
Mëngjesi i 28 janarit në Florida ishte jashtëzakonisht i ftohtë, me temperatura nën zero gradë Celsius. Pavarësisht paralajmërimeve nga disa inxhinierë mbi sigurinë e pajisjeve në ato temperatura, NASA vendosi të vazhdonte me lëshimin.
Ora 11:38: Challenger u nis nga Qendra Hapësinore Kennedy.
73 sekonda pas lëshimit: Në lartësinë prej rreth 14 kilometrash, një shtëllungë tymi dhe zjarri mbështolli anijen. Challenger u shpërbë në ajër mbi Oqeanin Atlantik.
Ndryshe nga besimi popullor, anija nuk “shpërtheu” në kuptimin tradicional. Presioni aerodinamik e shkatërroi mjetin pasi rezervuari i madh i karburantit dështoi, duke krijuar një top gjigant zjarri prej hidrogjeni dhe oksigjeni të lëngshëm. Kabina e ekuipazhit mbeti e paprekur fillimisht dhe ra në oqean, por goditja me sipërfaqen e ujit ishte e pashpërtueshme.
Shkaku: Një Unazë Gomë (O-ring)
Hetimi i mëpasshëm, i udhëhequr nga Komisioni Rogers (ku bënte pjesë edhe fizikani i famshëm Richard Feynman), zbuloi se shkaku ishte dështimi i një “O-ring” – një gominë izoluese në një nga nxitësit e fortë të raketës (SRB).
Për shkak të të ftohtit të natës, gomina ishte ngurtësuar dhe nuk arriti të krijonte izolimin e duhur. Gazrat e nxehtë dolën jashtë, dogjën mbështetësen e raketës dhe shpërthyen rezervuarin kryesor. Feynman e demonstroi këtë thjeshtë gjatë një dëgjese publike, duke futur një copë gome në një gotë me ujë me akull për të treguar se si ajo humbet elasticitetin.
Epilogu
“E ardhmja nuk u përket zemërlëshuarve; ajo u përket guximtarëve.” – u shpreh Presidenti Ronald Reagan, në fjalimin e tij drejtuar kombit atë mbrëmje.
Tragjedia e Challenger pezulloi programin e anijeve hapësinore për 32 muaj. NASA u detyrua të rishikonte të gjithë sistemin e sigurisë dhe kulturën e saj të menaxhimit, e cila u kritikua rëndë për injorimin e paralajmërimeve teknike në favor të planeve të lëshimit.
Sot, anëtarët e Challenger kujtohen si pionierë që dhanë jetën për të shtyrë kufijtë e njohjes njerëzore. Shkollat, planetoidet dhe madje edhe krateret në Hënë mbajnë emrat e tyre.
Përgatiti: L.Veizi