Më 30 mars 1981, vetëm 69 ditë pasi kishte marrë detyrën si president i Shteteve të Bashkuara, Ronald Reagan u gjend përballë një momenti që do të hynte në histori si një nga atentatet më dramatike ndaj një lideri amerikan.
Skena e atentatit
Ishte një pasdite e zakonshme pranvere në Uashington. Reagan sapo kishte përfunduar një fjalim në hotelin Washington Hilton, një vend i njohur për aktivitetet politike. Ndërsa po dilte nga hyrja anësore dhe po përshëndeste turmën, gjithçka ndodhi brenda pak sekondash.
Nga një distancë e afërt, një i ri i quajtur John Hinckley Jr. qëlloi gjashtë herë me një pistoletë revolver. Plumbat goditën:
Zëdhënësin e Shtëpisë së Bardhë, James Brady
Agjentin e Shërbimit Sekret, Timothy McCarthy
Oficerin e policisë, Thomas Delahanty
Agjenti McCarthy u hodh përpara presidentit për ta mbrojtur, ndërsa një tjetër agjent e shtyu Reaganin brenda makinës presidenciale.
Plumbi që pothuajse ndryshoi historinë
Fillimisht u mendua se Reagan kishte shpëtuar pa lëndime serioze. Por gjatë rrugës për në Shtëpinë e Bardhë, ai filloi të kollitej dhe të nxirrte gjak. U kuptua se një nga plumbat kishte devijuar, kishte goditur makinën dhe më pas kishte depërtuar në trupin e tij.
Plumbi i kishte thyer një brinjë, kishte shpuar mushkërinë dhe ishte ndalur vetëm pak centimetra larg zemrës. Reagan u dërgua me urgjencë në George Washington University Hospital, ku iu nënshtrua një operacioni të menjëhershëm.
Në një moment që mbeti legjendar, ai i tha bashkëshortes së tij:
“E dashur, harrova të përkulem.” — një shenjë e humorit të tij edhe përballë vdekjes.
Kaosi politik dhe frika e një krize kushtetuese
Ndërkohë, në Uashington mbizotëronte konfuzioni. Sekretari i Shtetit, Alexander Haig, doli para mediave dhe deklaroi famëkeqen: “Unë jam në kontroll këtu”, një frazë që krijoi tension mbi rendin kushtetues.
Zëvendëspresidenti George H. W. Bush ndodhej në një udhëtim dhe u kthye menjëherë në kryeqytet. Megjithatë, për shkak të stabilizimit të shpejtë të gjendjes së Reaganit, nuk u aktivizua asnjë procedurë për transferim të pushtetit.
Viktimat dhe pasojat
Të gjithë të plagosurit mbijetuan, por pasojat ishin të rënda:
James Brady pësoi dëmtime të rënda në tru dhe mbeti i paralizuar për pjesën tjetër të jetës
Timothy McCarthy dhe Thomas Delahanty u shëruan pas plagëve
Në vitin 2014, kur Brady ndërroi jetë, vdekja e tij u klasifikua si vrasje, pasi lidhej drejtpërdrejt me plagët e marra atë ditë.
Një atentator i obsesionuar
Motivimi i John Hinckley Jr. ishte po aq tronditës sa edhe vetë akti. Ai vuante nga çrregullime të rënda mendore dhe një obsesion patologjik ndaj aktores Jodie Foster.
I fiksuar pas filmit Taxi Driver dhe personazhit Travis Bickle (luajtur nga Robert De Niro), Hinckley besonte se një akt i dhunshëm spektakolar do ta bënte të famshëm dhe do të fitonte vëmendjen e Fosterit.
Ai madje e përndoqi aktoren, i shkroi letra dhe u regjistrua në Yale University vetëm për të qenë pranë saj. Në mendjen e tij të trazuar, atentati ndaj presidentit ishte një “gjest dashurie”.
Nga tentativa ndaj Carter te plumbi ndaj Reagan
Fillimisht, Hinckley kishte planifikuar të vriste presidentin Jimmy Carter. Ai kishte arritur t’i afrohej disa herë, duke zbuluar sa i brishtë mund të ishte siguria presidenciale.
Në tetor 1980, ai u arrestua në Aeroportin Ndërkombëtar të Neshvilit për armëmbajtje pa leje. Megjithatë, për shkak të gjendjes së tij mendore, nuk u dënua rëndë dhe u shtrua në një institucion psikiatrik.
Vetëm disa muaj më vonë, ai do të realizonte planin e tij – këtë herë kundër Reaganit.
Epilogu
Pas një procesi gjyqësor që tronditi opinionin publik, Hinckley u shpall i pafajshëm për shkak të paaftësisë mendore dhe u dërgua në një spital psikiatrik, ku qëndroi për dekada. Në vitin 2016, ai u lirua me kushte dhe shkoi të jetonte me nënën e tij.
Ndërsa Reagan u rikthye në detyrë brenda pak javësh, atentati i 30 marsit 1981 mbeti një kujtesë e fortë: edhe në zemër të demokracisë më të fuqishme në botë, një moment i vetëm mund të lëkundë gjithçka.