Përgatiti: Leonard Veizi
Më 4 mars 1923, gazeta zyrtare e Partisë Komuniste të Bashkimit Sovjetik, Pravda, botoi një nga tekstet e fundit politike të udhëheqësit bolshevik Vladimir Lenin. Ishte një shkrim i shkurtër në formë, por i rëndë në përmbajtje: një paralajmërim i drejtpërdrejtë për rrezikun që i kanosej revolucionit nga brenda – nga ajo që ai e quante fryma dhe praktikat e “burokracisë së kuqe”.
Në atë kohë, Lenini ishte fizikisht i rraskapitur. I goditur nga disa hemorragji cerebrale që nga viti 1922, ai ishte tërhequr nga jeta e përditshme politike. Por mendja e tij mbetej e kthjellët për të parë një realitet që po formësohej shpejt: aparati shtetëror sovjetik po zmadhohej, po centralizohej dhe po merrte tipare autoritare, shpesh të shkëputura nga idealet fillestare të revolucionit të vitit 1917.
Shteti i ri dhe hijet e vjetra
Vetëm pak muaj më parë, në dhjetor 1922, ishte shpallur zyrtarisht Bashkimi Sovjetik. Shteti i ri premtonte barazi, drejtësi sociale dhe fundin e shtypjes cariste. Por Lenini e kuptonte se makineria administrative që po ndërtohej mbi rrënojat e Perandorisë Ruse po trashëgonte shumë nga veset e saj: formalizëm, arrogancë zyrtarësh dhe largim nga masat.
Në artikullin e botuar më 4 mars, ai ngrinte shqetësimin se aparati shtetëror ishte bërë i fryrë dhe i paaftë për të reflektuar vullnetin e klasës punëtore. Ai kërkonte reforma të thella në strukturat e kontrollit partiak dhe shtetëror, si dhe forcimin e inspektimit për të luftuar korrupsionin dhe shpërdorimin e pushtetit.
Lenini paralajmëronte se revolucioni nuk rrezikohej vetëm nga armiqtë e jashtëm, por edhe nga deformimi i brendshëm. Sipas tij, nëse burokracia do të merrte dorën e lirë, ajo mund të kthente pushtetin e punëtorëve në pushtet të një elite të re administrative.
Mesazhe të fshehta për pasardhësit
Shkrimi i marsit 1923 lidhej me një seri tekstesh dhe letrash që më vonë do të njiheshin si “Testamenti i Leninit”. Në to, ai shprehte rezerva të forta për disa figura kyçe të udhëheqjes bolshevike, përfshirë Joseph Stalin, i cili në atë kohë mbante postin e sekretarit të përgjithshëm të Partisë. Lenini kritikonte mënyrën e ashpër dhe centralizuese të drejtimit, duke paralajmëruar se përqendrimi i tepërt i pushtetit në duart e një individi përbënte rrezik për unitetin dhe të ardhmen e partisë.
Megjithatë, pas vdekjes së Leninit në janar 1924, këto paralajmërime u minimizuan dhe nuk u bënë publike në formën e tyre të plotë për shumë vite. Historia do të merrte një drejtim tjetër: burokracia jo vetëm që nuk u tkurr, por u konsolidua dhe u fuqizua nën drejtimin e Stalinit.
Një ironi historike
Artikulli i 4 marsit 1923 mbetet një dokument me peshë të veçantë historike. Ai përfaqëson zërin e një revolucionari që, në fund të jetës, pa rrezikun e shndërrimit të idealit në mekanizëm pushteti. Ironia qëndron në faktin se paralajmërimi i tij për burokracinë e kuqe u realizua në mënyrë dramatike gjatë dekadave pasuese.
Për studiuesit dhe historianët, ky tekst shënon një moment kritik: çastin kur themeluesi i shtetit sovjetik vuri në dyshim drejtimin që po merrte vetë krijesa e tij politike. Më 4 mars 1923, në faqet e “Pravda”-s, nuk u botua thjesht një artikull. U botua një testament politik – një alarm që historia do ta dëgjonte, por jo domosdoshmërisht do ta ndiqte.