Shqipëria komuniste mbetet rasti më i qartë në histori, ku ateizmi u shpall me ligj dhe feja u ndalua plotësisht.
Midis viteve 1967 dhe 1990, Shqipëria nën regjimin komunist të Enver Hoxhës u shndërrua në të vetmin vend në botë që e shpalli zyrtarisht veten shtet ateist. Në një përpjekje radikale për të zhdukur çdo ndikim fetar, regjimi jo vetëm që ndaloi praktikimin e fesë, por e përfshiu ateizmin edhe në kuadrin kushtetues të shtetit.
Një revolucion kundër fesë
Në vitin 1967, i frymëzuar pjesërisht nga Revolucioni Kulturor në Kinë, Hoxha ndërmori një fushatë të gjerë kundër institucioneve fetare. Të gjitha kishat, xhamitë, manastiret dhe objektet e tjera të kultit u mbyllën, u shkatërruan ose u transformuan në ndërtesa me funksione laike – muze, depo, punishte apo kinema.
Ligjet e kohës ishin të ashpra: propaganda fetare dënohej me burg nga tre deri në dhjetë vjet, sipas Kodit Penal të vitit 1977. Ndërkohë, edhe jeta private u prek drejtpërdrejt – prindërve u ndalohej t’u vendosnin fëmijëve emra me përmbajtje fetare, ndërsa shumë vendbanime u riemëruan për të zhdukur referencat religjioze.
Ateizmi si politikë shtetërore
Ky model i ashtuquajtur “ateizëm shtetëror” nuk ishte krejtësisht i izoluar. Në periudhën pas Luftës së Dytë Botërore, shumë vende të bllokut komunist – si Bashkimi Sovjetik, Polonia, Rumania, Bullgaria, Hungaria apo Gjermania Lindore – ndoqën politika të forta kufizuese ndaj fesë, shpesh duke goditur institucionet dhe klerin.
Megjithatë, Shqipëria mbetet rasti ekstrem, pasi shkoi më tej se të tjerët: nuk u mjaftua me kontrollin e fesë, por synoi zhdukjen e saj të plotë nga jeta publike dhe private.
Një dallim i rëndësishëm
Ateizmi shtetëror nuk duhet ngatërruar me sekularizmin. Ndryshe nga shtetet ateiste, një shtet laik nuk mban qëndrim kundër fesë, por garanton neutralitet dhe liri besimi për të gjithë qytetarët. Ky parim, i lindur nga tradita e Revolucionit Francez, është sot themeli i shumicës së demokracive moderne.
Në përfundim, historia e Shqipërisë komuniste mbetet një shembull unik i një eksperimenti ekstrem ideologjik, ku shteti tentoi të kontrollonte jo vetëm politikën dhe ekonominë, por edhe besimin dhe ndërgjegjen e individit.