Përgatiti: Leonard Veizi
Më 1 gusht 1914, vetëm pak javë pas atentatit të Sarajevës që tronditi Evropën, Perandoria Gjermane i shpalli luftë Perandorisë Ruse, duke shënuar një nga momentet vendimtare të shpërthimit të Luftës së Parë Botërore. Ajo që deri atëherë dukej si një krizë diplomatike rajonale, u shndërrua brenda pak ditësh në një konflikt botëror që do të merrte jetën e miliona njerëzve.
Rusia kishte nisur mobilizimin e ushtrisë në mbështetje të Serbisë, aleates së saj sllave, pas ultimatumit austro-hungarez. Berlini e interpretoi këtë si një kërcënim të drejtpërdrejtë dhe vendosi të vepronte i pari. Më 1 gusht u shpall lufta kundër Rusisë, ndërsa dy ditë më vonë Gjermania i shpalli luftë edhe Francës dhe pushtoi Belgjikën neutrale, duke tërhequr në konflikt edhe Britaninë e Madhe.
Lufta u zhvillua në dy fronte kryesore. Në Perëndim, gjermanët u përballën me Francën, Britaninë dhe më vonë me aleatët e tjerë. Në Lindje, kundërshtari kryesor ishte Rusia cariste.
Megjithëse Rusia dispononte një ushtri gjigante, ajo vuante nga mungesa e armatimit modern, probleme logjistike, korrupsioni dhe një administratë e dobët ushtarake. Gjermania arriti fitore të rëndësishme në Frontin Lindor, ndër to edhe betejën e Tannenbergut në gusht të vitit 1914, ku ushtria ruse pësoi një nga disfatat më të mëdha në historinë e saj.
Me kalimin e viteve, lufta e rraskapiti Perandorinë Ruse. Humbjet në front, kriza ekonomike, mungesa e ushqimeve dhe pakënaqësia ndaj regjimit të carit Nikolla II krijuan një situatë shpërthyese. Në fillim të vitit 1917 shpërtheu Revolucioni i Shkurtit, i cili rrëzoi monarkinë dhe solli në pushtet një qeveri të përkohshme. Megjithatë, Rusia vazhdoi luftën, gjë që e përkeqësoi edhe më shumë krizën.
Në këtë pikë, udhëheqja gjermane vendosi të përdorte edhe një armë politike.
Në prill të vitit 1917, Vladimir Lenini, udhëheqësi i bolshevikëve, u lejua të kalonte me tren të mbyllur përmes territorit gjerman nga Zvicra drejt Rusisë. Qeveria gjermane shpresonte se kthimi i tij do të thellonte trazirat politike dhe do ta nxirrte Rusinë nga lufta.
Historianët vazhdojnë të debatojnë mbi përmasat e ndihmës financiare që Gjermania u dha bolshevikëve, por ekzistojnë burime që flasin për fonde të konsiderueshme gjermane të përdorura për të mbështetur veprimtarinë revolucionare. Strategjia ishte e qartë: një Rusi e përfshirë nga revolucioni nuk do të ishte më në gjendje të luftonte.
Llogaritja rezultoi e saktë.
Në tetor të vitit 1917 bolshevikët morën pushtetin. Pak muaj më vonë, qeveria e Leninit nënshkroi Traktatin e Brest-Litovskut me Gjermaninë, duke e nxjerrë Rusinë nga Lufta e Parë Botërore dhe duke i dorëzuar Gjermanisë territore të gjera.
Për Berlini kjo ishte një fitore strategjike. Qindra mijëra ushtarë gjermanë mund të transferoheshin nga Fronti Lindor në Frontin Perëndimor për një ofensivë vendimtare kundër Francës dhe Britanisë.
Por ndërkohë kishte hyrë në lojë një faktor që Gjermania nuk mund ta kontrollonte.
Më 6 prill 1917, Shtetet e Bashkuara të Amerikës hynë në luftë në krah të Antantës. Fillimisht prania amerikane ishte modeste, por gjatë vitit 1918 situata ndryshoi rrënjësisht. Dhjetëra mijëra ushtarë amerikanë mbërrinin vazhdimisht në Evropë. Në verën e vitit 1918 ritmi i zbarkimit kishte arritur rreth 10.000 ushtarë në ditë, duke përmbysur ekuilibrin ushtarak.
Ndërsa aleatët forcoheshin vazhdimisht, Gjermania po shteronte rezervat njerëzore, ekonomike dhe industriale. Ofensiva e saj e fundit në Frontin Perëndimor dështoi dhe ushtritë aleate nisën kundërsulmin.
Më 11 nëntor 1918, vetëm katër vjet pas shpalljes së luftës ndaj Rusisë, Gjermania nënshkroi armëpushimin që i dha fund luftimeve.
Ironia e historisë është se një nga manovrat më të suksesshme strategjike të Gjermanisë – kthimi i Leninit në Rusi dhe dalja e rusëve nga lufta – nuk mjaftoi për t’i siguruar fitoren. Ndërhyrja amerikane dhe konsumimi i gjatë i konfliktit e ndryshuan përfundimisht rrjedhën e luftës.
Lufta e Parë Botërore la pas më shumë se 20 milionë të vdekur, rrëzoi katër perandori – atë gjermane, austro-hungareze, ruse dhe osmane – dhe krijoi kushtet politike që do të çonin, vetëm dy dekada më vonë, në shpërthimin e Luftës së Dytë Botërore.