Përgatiti: Leonard Veizi
Adolf Hitleri nuk ishte thjesht një diktator që sundonte përmes terrorit; ai ishte edhe një objektiv i vazhdueshëm për njerëz që kërkonin ta eliminonin. Midis vitit 1933, kur nazistët morën pushtetin në Gjermani, dhe vitit 1945, kur Rajhu i Tretë u shemb, historianët kanë dokumentuar të paktën 42 komplote dhe tentativa të njohura për vrasjen e Hitlerit. Numri real mund të ketë qenë edhe më i madh, pasi një pjesë e planeve nuk u dokumentuan ose mbetën vetëm në fazën e përgatitjes.
Më e famshmja prej tyre ishte atentati i 20 korrikut 1944, i lidhur me kolonelin Klaus fon Shtauffenberg dhe Operacionin Valkyrie. Por ai ishte vetëm kulmi i një serie përpjekjesh që nisën shumë më herët. Disa ishin komplote ushtarake, të tjera plane individuale; disa dështuan në çastin vendimtar, ndërsa shumë të tjera nuk arritën kurrë të viheshin në zbatim. Dhe në një numër rastesh, Hitleri u shpëtua nga diçka që në retrospektivë duket pothuajse absurde: një ndryshim i papritur në orar, një derë e mbyllur, një pengesë njerëzore, një mekanizëm që nuk funksionoi apo vetëm disa minuta diferencë.
1934 – Edgar Julius Jung dhe komploti i hershëm
Një nga përpjekjet e hershme për eliminimin e Hitlerit lidhej me Edgar Julius Jung, shkrimtar dhe publicist konservator që ishte kritik ndaj nazizmit. Jung kishte një pozicion që i jepte mundësi të hynte në rrethin politik të kancelarit Franc fon Papen, për të cilin shkruante dhe redaktonte materiale politike. Në vitin 1934, ai u përfshi në qarqe që mendonin për rrëzimin e Hitlerit dhe diskutuan edhe mundësinë e vrasjes së tij.
Por plani nuk u realizua. Jung u arrestua pas Natës së Thikave të Gjata, spastrimit të përgjakshëm të qershorit 1934, dhe u vra nga nazistët. Kështu, një prej kundërshtarëve të hershëm të Hitlerit u eliminua vetë nga regjimi që ai kishte dashur të rrëzonte.
1938 – Komploti i Osterit
Në vitin 1938, kundërshtimi ndaj Hitlerit nisi të shfaqej më qartë edhe brenda niveleve të larta të ushtrisë gjermane. Gjenerali Hans Oster, pjesëtar i Abwehr-it, u bë një nga figurat kryesore të një komploti ushtarak. Komplotistët mendonin se politika agresive e Hitlerit po e çonte Gjermaninë drejt një lufte katastrofike. Plani parashikonte që, në rast se Hitleri do të urdhëronte luftën për Çekosllovakinë, ai të arrestohej dhe të rrëzohej nga pushteti. Në skenarët e komplotistëve përfshihej edhe vrasja e tij.
Por kriza e vitit 1938 përfundoi ndryshe nga sa kishin parashikuar. Marrëveshja e Mynihut, ku Britania e Madhe dhe Franca pranuan aneksimin e Sudeteve nga Gjermania, e shtyu konfliktin. Për komplotistët, situata ndryshoi dhe plani u braktis.
1938 – Maurice Bavaud, atentatori që nuk mundi të qëllonte
Po atë vit, një tjetër njeri vendosi ta vriste Hitlerin. Ishte Morisi Bavuo, një student teologjie zviceran. Më 9 nëntor 1938, gjatë një ceremonie përkujtimore në Mynih, ai u pozicionua me armë në mënyrë që të mund të qëllonte Hitlerin.
Por në momentin vendimtar, turma që përshëndeste me krahun e ngritur nazist ia bllokoi pamjen. Bavuo nuk mundi të qëllonte. Tentativa dështoi pa u dëgjuar asnjë krismë. Ai u arrestua pak më vonë, u dënua me vdekje dhe u ekzekutua në vitin 1941.
1939 – Georg Elser dhe bomba që shpërtheu 13 minuta vonë
Një nga atentatet më të jashtëzakonshme ishte ai i Georg Elserit, një marangoz dhe kundërshtar i vendosur i regjimit nazist.
Më 8 nëntor 1939, Hitleri do të mbante fjalimin e tij tradicional në Bürgerbräukeller, në Mynih, vendi ku kishte nisur grushtin e shtetit të dështuar të vitit 1923.
Elseri kishte kaluar muaj duke ndërtuar fshehurazi një mekanizëm shpërthyes dhe kishte vendosur rreth 50 kilogramë eksploziv në një kolonë pranë podiumit.
Plani ishte pothuajse perfekt.
Por Hitleri ndryshoi programin. Për shkak të motit të keq, ai vendosi të mos kthehej në Berlin me avion, por me tren. Kjo e detyroi të largohej nga ceremonia më herët se sa ishte parashikuar.
Bomba shpërtheu 13 minuta pasi Hitleri ishte larguar.
Tetë persona u vranë dhe dhjetëra të tjerë u plagosën. Hitleri shpëtoi.
Elseri u arrestua, u mbajt i burgosur për vite dhe u vra në kampin e Dachaut më 9 prill 1945, vetëm pak javë para përfundimit të luftës.
1940 – Plani në Paris
Në vitin 1940, pas pushtimit të Francës, u diskutua edhe një tjetër plan për vrasjen e Hitlerit gjatë një prej daljeve të tij në Paris. Ideja lidhej me mundësinë që Hitleri të sulmohej gjatë një parade ushtarake në Champs-Élysées. Por programi ndryshoi dhe plani nuk u realizua.
Edhe një herë, objektivi u largua përpara se komplotistët të mund të vepronin.
1943 – Bomba në avion
Në mars 1943, një grup oficerësh gjermanë arritën shumë pranë asaj që mund të ishte vrasja e Hitlerit. Gjatë vizitës së tij në frontin lindor, pranë Smolenskut, komplotistët planifikuan të vendosnin një bombë në avionin me të cilin Hitleri do të kthehej në Gjermani.
Bomba u maskua si një pako me shishe pije alkoolike. Pajisja duhej të shpërthente gjatë fluturimit. Pakoja u vendos në avion. Por mekanizmi nuk funksionoi. Temperatura e ulët në hapësirën e avionit besohet se ndikoi në detonator dhe bomba nuk shpërtheu. Komplotistët arritën ta rimerrnin pakon pa shkaktuar dyshime. Hitleri kishte shpëtuar përsëri.
21 mars 1943 – Rudolf fon Gersdorf
Vetëm disa ditë më vonë, u tentua një atentat edhe më i drejtpërdrejtë.
Gjenerali Rudolf-Kristof, baron fon Gersdorf, vendosi të sakrifikonte veten. Hitleri do të vizitonte një ekspozitë ushtarake në Berlin dhe Gersdorfi do të mbante mbi vete një bombë me kohëmatës.
Plani ishte i thjeshtë: të afrohej sa më shumë me Hitlerit, të aktivizonte bombën dhe të vdiste bashkë me të.
Por Hitleri qëndroi në ekspozitë vetëm rreth dhjetë minuta. Gersdorfi kishte vendosur një kohëmatës që kërkonte më shumë kohë për të arritur shpërthimin.
Kur Hitleri u largua, gjenerali shkoi menjëherë në një tualet dhe arriti ta çaktivizonte bombën.
1944 – Eberhard fon Brajtenbuh
Në mars 1944, oficeri Eberhard fon Brajtenbuh planifikoi ta qëllonte Hitlerin me pistoletë gjatë një takimi në Berghof. Ai kishte futur armën nën rroba dhe kishte vendosur të qëllonte nga distanca e afërt. Por, në ditën e takimit, rojet e Hitlerit ndryshuan procedurën e hyrjes. Oficerëve të rangjeve më të ulëta nuk iu lejua të afroheshin. Brajtenbuh nuk mundi të hynte. Edhe një herë, një ndryshim i vogël në siguri e shpëtoi Hitlerin.
1944 – Operacioni Foxley
Britanikët gjithashtu kishin hartuar plane për eliminimin fizik të Hitlerit.
Në vitin 1944, Ekzekutivi i Operacioneve Speciale britanike, SOE, përgatiti Operacionin Foxley. Objektivi ishte vrasja e Hitlerit në rezidencën e tij alpine Berghof, pranë Berhtesgadenit. U shqyrtuan mënyra të ndryshme për ta vrarë, përfshirë mundësinë e përdorimit të një snajperi. Por operacioni nuk u zbatua.
Dokumentet e planit mbetën të klasifikuara për dekada dhe u bënë publike vetëm në 1998, duke tërhequr vëmendjen e mediave dhe historianëve.
20 korrik 1944 – atentati që pothuajse ndryshoi historinë
Dhe pastaj erdhi tentativa më e famshme: 20 korriku 1944. Koloneli Klaus fon Shtauffenberg, së bashku me një grup oficerësh të lartë gjermanë, vendosi një bombë në dhomën e konferencave në “Strofkën e Ujkut”, selinë e Hitlerit në Prusinë Lindore.
Shënjimi ishte i saktë. Bomba shpërtheu. Por një nga pjesëmarrësit e konferencës e kishte zhvendosur çantën me bombën pas një këmbë tryeze masive prej druri. Ajo e mbrojti pjesërisht Hitlerin nga shpërthimi. Hitleri mbijetoi me plagë relativisht të lehta.
Shpërthimi nuk vrau diktatorin, por shkatërroi komplotin. Brenda pak orësh, komplotistët u arrestuan. Shumë prej tyre u ekzekutuan.
Pse shpëtoi kaq shumë herë?
Nuk ka një përgjigje të vetme. Fati luajti padyshim një rol në disa prej rasteve më të famshme: bomba e Elserit shpërtheu pak minuta me vonesë; bomba në avion nuk funksionoi; turma i bllokoi pamjen Bavuos; Hitleri qëndroi shumë pak në ekspozitë; çanta e Shaufenbergut përfundoi pas një pengese të fortë.
Por fati nuk ishte i vetmi faktor.
Hitleri kishte një aparat të fuqishëm sigurie. Lëvizjet e tij kontrolloheshin me kujdes, planet ndryshonin shpesh dhe informacioni mbi itineraret e tij mbahej i kufizuar. Ndërsa lufta përkeqësohej, paranoja e tij dhe masat e sigurisë u shtuan.
Në nëntor 1933 u krijua Leibstandarte SS Adolf Hitler, fillimisht si njësia personale e rojës së tij. Me kalimin e viteve, siguria rreth diktatorit u bë gjithnjë e më komplekse. Ushqimi i tij kontrollohej, lëvizjet mbaheshin sekret dhe rreth tij vepronin njerëz të trajnuar posaçërisht për mbrojtjen e tij.
Megjithatë, historia e 42 atentateve dhe komploteve tregon edhe diçka tjetër: Hitleri nuk ishte kurrë i paprekshëm. Përkundrazi, gjatë gjithë regjimit të tij ekzistuan njerëz që ishin të gatshëm të rrezikonin jetën për ta eliminuar.
Disa ishin kundërshtarë politikë, disa ushtarakë, disa konservatorë që e shihnin si katastrofë për Gjermaninë, ndërsa të tjerë vepruan të vetëm.
Në fund, Hitleri nuk u vra nga asnjë prej tyre.
Ai u mbyll në bunkerin e Kancelarisë së Rajhut në Berlin dhe, më 30 prill 1945, ndërsa ushtria sovjetike po hynte në kryeqytetin gjerman, vrau veten.
Pas tij mbeti një Evropë e shkatërruar nga lufta dhe një regjim që kishte premtuar një “Rajh njëmijëvjeçar”, por që kishte zgjatur vetëm dymbëdhjetë vjet.
Dyzet e dy atentate e komplote nuk arritën ta ndalnin Hitlerin. Por asnjë prej tyre nuk e ndryshon faktin se, për shumë prej kundërshtarëve të tij, vrasja e diktatorit ishte parë si një mënyrë për t’i dhënë fund një katastrofe që po merrte miliona jetë.