Me një emërues të përbashkët: mizoria e torturuesve është justifikuar gjithmonë me një interes “më të lartë” – sigurinë shtetërore, ortodoksinë fetare apo luftën kundër krimit. Megjithatë, tortura mbetet e tmerrshme, e panevojshme dhe shpesh kundërproduktive.
Dëshmi tronditëse moderne
“Më bënë të gjunjëzohesha. Donin të tregoja kush ishin udhëheqësit. Kur thashë se nuk dija asgjë, më vunë prangat, u përpoqën të më mbytnin dhe më goditën me shqelma në stomak. Më zhveshën dhe më kërcënuan me përdhunim. Pastaj më detyruan të haja bajgë lope, me thikë në qafë.”
Kjo dëshmi i përket Valdecir Bordignon, një fermer brazilian, i torturuar në vitin 1999 nga policia në Paraná, Brazil.
Edhe sot, skena të ngjashme ndodhin në vende të ndryshme të botës – madje edhe në shtete të zhvilluara. Tortura ka ndryshuar forma, por jo thelb: ajo mbetet përdorim i dhunës fizike dhe psikologjike për të nxjerrë rrëfime, për të ndëshkuar ose për të frikësuar.
A është një e keqe e domosdoshme? Historia dhe shkenca thonë jo.
Rrënjët e lashta
Gjurmët e para të torturës datojnë që nga Egjipti i lashtë (rreth shekullit XX p.e.s.), ku përdorej për ndëshkim dhe për të detyruar rrëfime.
Në Greqinë dhe sidomos në Romën e lashtë, tortura u institucionalizua. Fjala “torturë” vjen nga latinishtja torquere (“të përdredhësh”). Fillimisht përdorej ndaj skllevërve, më pas ndaj tradhtarëve, magjistarëve dhe të akuzuarve për krime të rënda.
Rrëfimi konsiderohej provë kryesore, prandaj tortura u bë pjesë e sistemit gjyqësor. Metodat përfshinin:
- fshikullime me kamxhikë të rëndë,
- djegie mbi qymyr të ndezur,
- damkosje,
- dhe kryqëzim (një nga format më të rënda të dënimit).
Mesjeta dhe Inkuizicioni
Në Mesjetë, tortura u rikthye fuqishëm si mjet hetimor. Edhe pse “barbarët” nuk e përdornin sistematikisht, ata aplikonin sprova fizike për të provuar pafajësinë.
Me ringjalljen e ligjit romak (shek. XII), tortura u legalizua sërish. Metodat përfshinin:
- “litarin” (varje dhe lëshim i trupit),
- “shkopin” (shtypje e gjymtyrëve),
- djegie me qirinj,
- darë të nxehta,
- dhe mbytje me ujë.
Në vitin 1252, Papa Inoçenti IV autorizoi përdorimin e torturës kundër heretikëve. Megjithatë, rekomandohej përdorim i kufizuar dhe pa dëmtime të përhershme.
Ndryshimi me Iluminizmin
Në shekullin XVIII, mendimi evropian filloi të ndryshojë. Filozofi Cesare Beccaria e dënoi torturën si të padrejtë dhe të padobishme.
- Prusia e ndaloi torturën në vitin 1740.
- Revolucioni Francez riafirmoi të drejtat e njeriut.
Megjithatë, praktika vazhdoi në mënyra të fshehta, shpesh në emër të “arsyes shtetërore”.
Tmerret e shekullit XX
Shekulli XX ishte ndër më të errëtit:
- Gjatë Luftës së Parë Botërore, u kryen mizori të mëdha ndaj popullsive civile.
- Në Bashkimin Sovjetik, kundërshtarët torturoheshin brutalisht në gulagë.
- Regjimi nazist (1933–1945) e shndërroi torturën në sistem industrial, me kampe përqendrimi dhe eksperimente çnjerëzore.
Lufta e Ftohtë dhe globalizimi i torturës
Gjatë Luftës së Ftohtë, tortura u rafinua psikologjikisht. Manuale si “Kubark” (1963) përshkruanin teknika si:
- privimi shqisor,
- dobësimi fizik,
- manipulimi psikologjik.
Sipas Amnesty International, tortura u bë një fenomen global, me shkëmbim metodash dhe “ekspertize” midis vendeve.
Shekulli XXI: një realitet i vazhdueshëm
Edhe sot, tortura mbetet e përhapur:
- në konflikte si Lufta e Vietnamit,
- në regjime autoritare,
- në burgje dhe qendra paraburgimi në shumë vende.
Raste të njohura përfshijnë:
- burgun Abu Ghraib në Irak,
- qendrën e paraburgimit në Guantanamo.
Sipas Amnesty International, tortura përdoret në më shumë se gjysmën e vendeve të botës, për rrëfime, ndëshkim apo kontroll.
Përfundim
Edhe pse sot asnjë shtet nuk e lejon zyrtarisht torturën, ajo vazhdon të ekzistojë në praktikë, shpesh në fshehtësi.
Siç ka thënë shkrimtari Leonardo Sciascia:
“Nuk ka vend që e lejon torturën me ligj, por ka pak vende ku ajo nuk praktikohet.”
E vetmja mënyrë për ta luftuar është ta nxjerrim në dritë.
Burimi: focus.it