Përgatiti: Leonard Veizi
Një makinë e ndërtuar në Tokë, në vitin 1977, po udhëton drejt hapësirës ndëryjore. Ka lënë pas planetët, ka kapërcyer kufirin e erës diellore dhe vazhdon të dërgojë sinjale nga një largësi që është pothuajse e papërfytyrueshme për mendjen njerëzore.
Voyager 1 është objekti i ndërtuar nga njeriu që ka përshkuar distancën më të madhe në hapësirë. Ka dalë përtej heliopauzës, kufirit ku era diellore nuk dominon më mjedisin hapësinor, dhe tani udhëton në mjedisin ndëryjor.
Më 1 nëntor 2026, largësia e saj nga Toka mund të vlerësohet në rreth 25,8 miliardë kilometra. Më 18 nëntor pritet të arrijë një tjetër rekord: distancën e një dite-dritë nga planeti ynë. Kjo do të thotë se një sinjali radioje do t’i duhen 24 orë për të përshkuar rrugën nga Toka deri te sonda.
Dhe e gjithë kjo nisi gati gjysmë shekulli më parë.
Lindja – 5 shtator 1977
Voyager 1 u lëshua nga Kepi Kanaveral, në Florida, më 5 shtator 1977, në orën 12:56 UTC, me raketën Titan IIIE-Centaur.
Ishte sonda e dytë e programit Voyager që u nis drejt hapësirës. Binjakja e saj, Voyager 2, kishte marrë udhën më 20 gusht, 16 ditë më parë. Por, falë një trajektoreje më të shpejtë, Voyager 1 e parakaloi më 15 dhjetor 1977.
Sonda peshonte rreth 722 kilogramë. Në bord kishte kamera, instrumente matëse dhe pajisje për studimin e planetëve të largët. Por mbante edhe diçka që e dallonte nga çdo mjet tjetër eksplorimi: Golden Record, diskun e artë.
Ishte një mesazh i përgatitur për një qytetërim të mundshëm jashtëtokësor. Në të ishin regjistruar tingujt e Tokës, përshëndetje në 55 gjuhë, muzikë nga kultura të ndryshme dhe 115 imazhe që paraqisnin jetën dhe qytetërimin njerëzor.
Mes muzikës gjendej edhe Çak Berri me këngën Johnny B. Goode. Një copëz e kulturës njerëzore, e vendosur në një makinë që mund të udhëtojë për miliona vjet nëpër hapësirë.
Misioni planetar – Jupiteri dhe Saturni
Detyra fillestare e Voyager 1 ishte të studionte dy gjigantët e sistemit diellor: Jupiterin dhe Saturnin. Rezultatet do të ndryshonin njohuritë që kishim për këto botë.
5 mars 1979 – Jupiteri
Voyager 1 iu afrua Jupiterit në një distancë prej rreth 280 mijë kilometrash nga retë e tij.
Fotografitë zbuluan hollësi të papara të atmosferës gjigante, të njollave dhe të strukturave të saj. Por zbulimi më befasues erdhi nga Io, një prej hënave të Jupiterit.
Instrumentet zbuluan vullkane aktive që nxirrnin materiale në hapësirë. Ishte hera e parë që shkenca konstatonte veprimtari vullkanike aktive jashtë Tokës.
Sonda zbuloi gjithashtu unazat e holla të Jupiterit, të cilat deri atëherë nuk njiheshin.
12 nëntor 1980 – Saturni
Pas Jupiterit, Voyager 1 vazhdoi drejt Saturnit. U afrua rreth 126 mijë kilometra nga planeti dhe fotografoi me hollësi sistemin e tij të unazave.
Një objektiv i veçantë ishte Titani, hëna më e madhe e Saturnit. Vëzhgimet zbuluan se ajo kishte një atmosferë të dendur, të përbërë kryesisht nga azoti, e cila pengonte shikimin e drejtpërdrejtë të sipërfaqes.
Takimi me Titanin pati një pasojë të rëndësishme për vazhdimin e udhëtimit. Për të realizuar këtë kalim të afërt, Voyager 1 ndoqi një trajektore që nuk e lejonte të vazhdonte drejt Uranit dhe Neptunit.
Kështu, rruga për eksplorimin e këtyre dy planetëve iu la Voyager 2, e cila më vonë do të bëhej e vetmja sondë që ka vizituar të katër gjigantët: Jupiterin, Saturnin, Uranin dhe Neptunin.
Pale Blue Dot – Toka si një pikë në pafundësi
Më 14 shkurt 1990, Voyager 1 bëri një nga fotografitë më të famshme në historinë e njerëzimit.
Me nismën e astronomit dhe shkencëtarit Karl Sagan, sonda u kthye për të fotografuar sistemin diellor nga një largësi prej rreth 6 miliardë kilometrash nga Dielli.
Në mesin e errësirës së madhe, Toka shfaqej si një pikëz e zbehtë blu, pothuajse e padukshme në fotografi. Ajo u pagëzua Pale Blue Dot – Pika e Zbehtë Blu.
Ishte një fotografi që e vendoste njerëzimin përballë përmasave të vërteta të kozmosit. Të gjitha luftërat, perandoritë, dashuritë, urrejtjet dhe historitë njerëzore kishin ndodhur në atë pikë të vogël drite.
Karl Sagan do ta përjetësonte më vonë këtë ide në librin e tij me të njëjtin titull, duke shkruar:
«Të gjithë ata që ke dashur, të gjithë ata që ke njohur, të gjithë ata për të cilët ke dëgjuar, çdo njeri që ka ekzistuar ndonjëherë, kanë jetuar jetën e tyre atje».
Pas realizimit të fotografive të fundit, kamerat e Voyager 1 u fikën përgjithmonë, më 14 shkurt 1990, për të kursyer energjinë.
Përtej kufijve të Diellit
Më 17 shkurt 1998, Voyager 1 kaloi sondën Pioneer 10 dhe mori titullin e objektit më të largët të ndërtuar nga njeriu.
Por udhëtimi i saj nuk kishte përfunduar. Përkundrazi, po hynte në një fazë të re.
Më 16 dhjetor 2004, kaloi goditjen përfundimtare të erës diellore, të njohur si termination shock, dhe hyri në heliosheath. Kjo është zona ku era diellore, pasi ka humbur një pjesë të madhe të shpejtësisë, ndërvepron me mjedisin ndëryjor.
Më pas erdhi data historike.
25 gusht 2012 – Hyrja në hapësirën ndëryjore.
Në këtë ditë, Voyager 1 kaloi heliopauzën, kufirin e heliosferës, flluskës së krijuar nga era diellore dhe fushat magnetike të Diellit.
NASA e konfirmoi zyrtarisht këtë arritje në vitin 2013, pas analizave të të dhënave të mbledhura nga instrumentet e sondës.
Voyager 1 u bë kështu objekti i parë njerëzor që hyri në hapësirën ndëryjore. Gjashtë vjet më vonë, më 5 nëntor 2018, të njëjtin kufi do ta kalonte edhe Voyager 2.
Duhet sqaruar se kjo nuk do të thotë se sonda ka dalë jashtë çdo ndikimi të Diellit. Ajo ka kapërcyer heliosferën, por ndikimi gravitacional i Diellit shtrihet shumë më larg.
NASA Science+2
Voyager 1 sot – nëntor 2026
Pas 49 vjetësh udhëtimi, Voyager 1 vazhdon të komunikojë me Tokën.
Lëviz me një shpejtësi rreth 17 kilometra në sekondë, ose më shumë se 61 mijë kilometra në orë. Përmasat e distancës që ka përshkuar janë të tilla, sa sinjalet radioje kanë nevojë për më shumë se 23 orë për të mbërritur në Tokë.
Por mosha po lë gjurmët e veta edhe në këtë makinë të jashtëzakonshme.
Energjia elektrike sigurohet nga tri gjeneratorë termoelektrikë radioizotopikë (RTG), të cilët shfrytëzojnë nxehtësinë e çliruar nga zbërthimi radioaktiv i plutoniumit. Fuqia e tyre bie afërsisht me 4 vat çdo vit.
Për të zgjatur jetën e sondës, inxhinierët kanë fikur gradualisht instrumente dhe sisteme që nuk janë më të domosdoshme.
Më 17 prill 2026 u fik edhe instrumenti LECP, që mat grimcat me energji të ulët. Kjo ishte një tjetër masë për të ruajtur energjinë e mbetur.
Por lajmi më i rëndësishëm erdhi në vjeshtën e këtij viti.
Në shtator 2026, inxhinierët përfunduan një ndërhyrje teknike të quajtur Big Bang, duke zëvendësuar njëkohësisht disa pajisje me alternativa që konsumojnë më pak energji.
Më 18 dhe 19 tetor, sonda humbi përkohësisht kontaktin me Tokën. Komunikimi u rikthye më 20 tetor dhe NASA njoftoi më 29 tetor se po vazhdonte hetimin e shkakut të ndërprerjes.
Aktualisht, dy instrumente shkencore vazhdojnë të funksionojnë: magnetometri, që mat fushat magnetike, dhe instrumenti i valëve të plazmës, që studion valët në mjedisin ndëryjor.
Pra, Voyager 1 nuk është një makinë që thjesht vazhdon të fluturojë. Ajo ende kryen matje shkencore nga një rajon i hapësirës ku asnjë mjet tjetër njerëzor nuk ka arritur të bëjë të njëjtën punë.
Një udhëtim që nuk do të përfundojë me heshtjen
Një ditë, Voyager 1 do të pushojë së komunikuari me Tokën. Rënia e vazhdueshme e fuqisë do ta bëjë të pamundur mbajtjen në punë të instrumenteve dhe transmetuesve. Nuk ka një datë të sigurt për këtë moment, por inxhinierët po përpiqen ta shtyjnë sa më larg.
Edhe pasi të heshtë, sonda do të vazhdojë të lëvizë nëpër hapësirë. Nuk ka motor që ta frenojë dhe as ndonjë pikëmbërritjeje të paracaktuar.
Sipas përllogaritjeve astronomike, pas rreth 40 mijë vjetësh ajo do të kalojë pranë yllit Gliese 445, në një largësi prej rreth 1,6 vitesh-dritë.
Deri atëherë, disku i artë do të vazhdojë të jetë pjesë e saj. Një disk që përmban muzikën e Çak Berit, tingujt e natyrës, përshëndetjet e njerëzve në 55 gjuhë dhe imazhe të një planeti të vogël që quhet Tokë.
Voyager 1 u projektua për një mision planetar që do të zgjaste vetëm disa vjet. Ka mbijetuar gati gjysmë shekulli dhe ka kapërcyer kufijtë e eksplorimit njerëzor.
Në vitin 1977, kompjuterët e saj kishin një kapacitet përpunues që sot duket modest edhe përballë pajisjeve më të thjeshta elektronike. Por ajo që e bëri të jashtëzakonshme nuk ishte fuqia kompjuterike. Ishte ideja njerëzore që një ditë duhej të dërgonim diçka përtej kufijve të botës sonë. Dhe e bëmë.
Një makinë e vogël, e ndërtuar në Tokë, vazhdon të udhëtojë në errësirën ndëryjore. Ndoshta nuk do ta takojë kurrë askush. Ndoshta një ditë, pas miliona vjetësh, do të kalojë pranë një bote që nuk e njohim ende.
Por ajo do të mbajë me vete një mesazh të thjeshtë: dikur, në një planet të vogël pranë një ylli të zakonshëm, jetonte një qytetërim që kishte filluar të kërkonte rrugën drejt yjeve.