Nga Leonard Veizi
Në mitologjinë greke, Karonti ishte varkëtari i errësirës, ai që udhëtonte pareshtur andej-këtej lumit Stiks për të çuar shpirtrat e të vdekurve në botën e përtejshme. Për të kaluar lumin, çdo i vdekur duhej të kishte me vete një monedhë argjendi, pagesa e cila i mundësonte Kalimin e Fundit. Ata që nuk kishin paguar tarifën, detyroheshin të endeshin për një shekull të tërë në brigjet e largëta të Hadit, duke mbetur të kapur midis dy botëve. Karonti ishte i pandalshëm, i ftohtë, dhe drejtësia e tij ishte absolute: pagesa për kalimin ishte e shenjtë, dhe mosdhënia e saj barte pasoja të përjetshme.
Por çfarë ndodh në ditët e sotme? Cila është tarifa për të kaluar në “Had-in” e jetës moderne? Në një botë ku lumi dhe varkëtarë nuk duken më, metafora e Karontit mbetet tronditëse: tarifa e sotme nuk matet në monedha, por në përpjekje, konformizëm, kompromis dhe shpesh në humbje të integritetit. Çdo individ, për të kaluar brigjet e jetës, paguan çmimin e shoqërisë, i cili mund të jetë fama, karriera, pasuria, ose thjesht mirësia dhe kohë e dhënë për të tjerët. Tarifa për të kaluar nuk është më një monedhë argjendi, por ndonjëherë një copë e shpirtit tonë që ne i dorëzojmë jetës për të siguruar “kalimin” e qetë në rrugët e saj të rrëmujshme.
Karontët e kohëve moderne nuk janë mitologjikë, por të gjallë dhe të dukshëm: janë ata që lundrojnë në brigjet e jetës, duke marrë pagesën e tyre për shërbimet që ofrojnë.
Një shembull dramatik u dha nga dramaturgu Ruzhdi Pulaha në dramën e tij “Gomonia”, ku Karonti merr formën e një trafikanti që çonte njerëzit me gomone nga brigjet shqiptare drejt brigjeve italiane. Ky Karont merrte tarifën dhe i prcilltel ata përmes dallgve të rrezikshme, një udhëtim që shpesh shoqërohej me frikë, pasiguri dhe shpresë të brishtë.
Sot, koha ka ndryshuar, por thelbi mbetet i njëjtë. Karontët e sotëm mund të jenë sistemet burokratike që vendosin kush ka qasje në mundësi arsimore dhe ekonomike; mund të jenë tregtarët e fuqisë, manipulatorët e informacionit, apo media që formësojnë perceptimet tona. Ata janë figura që përcaktojnë kush “paguan tarifën” për të kaluar bregun e jetës me dinjitet, dhe kush mbetet në brigjet e pasigurisë, duke endur pa drejtim.
Por imagjinoni tani Karontin modern, jo më në një lumë mitologjik, por në detin e zhurmshëm të qytetit urban. Ai nuk lundron me varkë e as me gomone në errësirë, por me kontrata, rrjete sociale dhe algoritme që përcaktojnë fatin e njerëzve. Çdo klikim, çdo marrëveshje, çdo zgjedhje e dyshimtë bëhet monedha e tij. Brigjet ku lundron janë ato të punës, të parave, të famës dhe të frikës; dhe për ata që nuk kanë “pagesën” e duhur – qoftë ajo njohuri, influencë apo aftësi – udhëtimi bëhet i gjatë, i rrezikshëm dhe i paqartë.
Reflektimi mbi Karontin dhe tarifën për të kaluar na kujton se jeta, ashtu si lumi i Hadit, kërkon pagesë. Ata që nuk janë të përgatitur për të dhënë, për të sakrifikuar apo për të zgjedhur atë që duhet zgjedhur, shpesh ngecin në brigjet e kohës, duke u përballur me një përjetësi të gjallë të pengesave, rrezikut dhe humbjes së mundësive.
Në këtë mënyrë, miti i lashtë gjen kuptim në jetën moderne: Karonti nuk është zhdukur, ai thjesht ka marrë një fytyrë të re. Dhe tarifa për të kaluar – qoftë një monedhë argjendi apo një pjesë e shpirtit tonë – mbetet po aq e shtrenjtë sa gjithmonë.
Në fund, ndoshta të gjithë jemi pasagjerë të këtij deti, duke kërkuar një Karont që na lejon të kalojmë me siguri, dhe duke paguar tarifën që jeta kërkon – ndonjëherë me para, ndonjëherë me guxim, dhe më së shumti me shpirtin tonë të hapur.