Erion Veliaj mbahet në “paraburgim” që nga shkurti 2025, në pritje të një hetimi nga prokuroria shqiptare. Gjyqi i tij ende nuk ka filluar dhe ai mohon me forcë çdo shkelje, por vazhdon të mbahet në një qendër paraburgimi në Shqipëri.
Avokati i tij i tha BrusselsMorning se Veliaj mund ta çojë çështjen në Gjykatën Europiane të të Drejtave të Njeriut nëse një seancë gjyqësore e planifikuar për fund të këtij muaji nuk pranon ta lirojë nga paraburgimi.
Gjykata, në përgjithësi, e konsideron paraburgimin si një masë të jashtëzakonshme që nuk duhet të përdoret në mënyrë sistematike, duke e cilësuar atë si “mjet të fundit” që shkel nenin 5 të KEDNJ-së, nëse nuk justifikohet rreptësisht. Në terma të përgjithshëm, paraburgimi duhet të jetë “i arsyeshëm në kohëzgjatje, i ligjshëm dhe i bazuar në arsye specifike e jo stereotipike.”
Veliaj thotë se paraburgimi ndaj tij është “çnjerëzor” dhe ndikon negativisht si në mbrojtjen e tij ligjore, ashtu edhe në aftësinë e tij për të ushtruar mandatin si kryetar i Tiranës, kryeqyteti i Shqipërisë, i cili është vlerësuar gjerësisht për përpjekjet e tij reformuese në prag të integrimit të pritshëm në bllokun me 27-anëtarë.
Episodi më i fundit i kësaj çështjeje të gjatë e të zvarritur erdhi me një seancë gjyqësore administrative në Tiranë të premten (8 maj), ku Veliaj duhej të sfidonte ligjshmërinë e prokurorit kryesor në çështjen ndaj tij.
Gjykata modeste, zakonisht skenë e rasteve ligjore si ankesat kundër shkarkimit nga puna, u shndërrua në një cirk dramatik mediatik, me Veliajn që mbërriti me një furgon policor me dy automjete nga qendra e paraburgimit jashtë Tiranës.
Mbi 50 media shqiptare, miq dhe simpatizantë të Veliajt e të tjerë, u grumbulluan në një sallë gjyqi shumë të vogël, e projektuar të mbajë rreth 20 persona.
Pasi gjykatësi hodhi poshtë kërkesën e Veliajt për transmetim të drejtpërdrejtë të procedimeve, kryetari i ndaluar shfrytëzoi mundësinë për t’iu drejtuar gjykatës, duke lexuar një deklaratë të gjatë. Ai shtjelloi arsyet pse beson se prokurori i përfshirë “nuk i plotëson kushtet e nevojshme” për të drejtuar çështjen e tij.
Pak para seancës, Veliaj u shkroi ambasadave në Tiranë dhe organizatave të tjera si Këshillit të Europës dhe OSBE-së, duke i ftuar të dërgojnë përfaqësues për të monitoruar seancën me qëllim garantimin e “transparencës së plotë.”
“Letra e hapur” (e datës 30 prill) drejtuar “komunitetit ndërkombëtar” thekson se në shkurt të këtij viti ai nisi një veprim ligjor “duke sfiduar vlefshmërinë” e emërimit të prokurorit kryesor që në vitin 2008.
Seanca ishte planifikuar të shqyrtonte nëse prokurori kryesor në çështjen penale të Veliajt ishte emëruar ligjërisht sipas të drejtës shqiptare.
Nuk dihet sa, nëse ka, nga të ftuarit e pranuan ftesën – njëri u përgjigj duke thënë se nuk komentonte mbi çështjet ligjore në vazhdim – por një shfaqje shumë e qartë solidariteti dhe mbështetjeje për kryetarin erdhi nga prania e Robert Ndrenikës, një aktor i njohur shqiptar i filmit dhe teatrit, i cili mori çmimin Artisti i Popullit të Shqipërisë në vitin 1988.
I ulur në rreshtin e parë të sallës, ai dhe Veliaj u përshëndetën ngrohtësisht me shtrëngim dore pasi kryetari, i shoqëruar nga dy policë, hyri në dhomën e mbushur plot.
Ndërsa seanca filloi, Ndrenika bëri një thirrje të pajtueshme, duke i thënë Veliajt: “Çfarë ka mbetur nga ndëshkimi yt, do ta bëj unë për ty.”
Jashtë gjykatës, nën shiun e dendur, aktori 85-vjeçar tha se e njihte kryetarin prej shumë vitesh. “E kam ndjekur që kur ishte djalë. Babai i tij vdiq kur Erioni ishte shumë i vogël, kështu që u rrit nga nëna. Ishte shumë i mirë në shkollë dhe disi filozof. Një fëmijë i rrallë,” tha ai.
Ai vijoi: “Paraburgimi i tij është krejtësisht absurd dhe, po, do të merrja me kënaqësi vendin e tij. Njerëzit në lagje, duke e ditur se po vija në gjykatë, më thanë t’i uroja gjithë të mirat. Erioni ka bërë një punë shumë të mirë si kryetar bashkie, si ndërtimi i rrugëve të reja, jo vetëm në qytet, por edhe në periferi. Ka mbështetur edhe artin, si p.sh. ndërtimin e teatrove të reja. Tirana nuk ka qenë kurrë aq e mirë sa ka qenë nën drejtimin e tij si kryetar. Prandaj kam ardhur në gjykatë: si shenjë mbështetjeje.”
Vetë seanca mbaroi në pak më shumë se një orë dhe u shty. Prokurori që ishte objekt i sfidës ligjore të Veliajt nuk ishte as i pranishëm, por kjo i dha gjithsesi kryetarit mundësinë të dënonte mbajtjen në paraburgim si “të paimagjinueshme në një demokraci.”
Fakti që seanca u mbajt midis dy ngjarjeve të tjera nuk i shpëtoi vëmendjes disa njerëzve.
Më vonë, në të njëjtën ditë (8 maj) pati demonstrata të zhurmshme në qendër të qytetit nga Partia Demokratike e vendit kundër politikave aktuale të Partisë Socialiste në pushtet.
“Dita e Schumanit”, themelimi i asaj që do të bëhej BE-ja, u festua gjithashtu në të njëjtat rrugë ditën e nesërme (9 maj).
Shqipëria është aktualisht një nga vendet kryesore kandidate të Ballkanit Perëndimor për t’u anëtarësuar në BE, me shpresa të larta se anëtarësimi do të arrihet deri në vitin 2030.
Por një nga pengesat kryesore të njohura gjerësisht në rrugën e saj drejt integrimit europian është trajtimi i çështjes së thellë të reformës gjyqësore, dhe disa kanë argumentuar se nuk është rastësi fakti që ka pasur një intensifikim të perceptuar në sferën e drejtësisë, me një sërë çështjesh të ngritura kundër figurave të njohura publike dhe zyrtarëve të zgjedhur, duke përfshirë kryetarin e Tiranës.
Çështja e Veliajt nuk është e vetmja që ka tërhequr vëmendjen e medias kohët e fundit, me një ish-ministër të mjedisit ndër të akuzuarit për korrupsion. Megjithatë, për Veliajn shqetësimi më i menjëhershëm është paraburgimi i tij, edhe para se të fillojë ndonjë gjyq.
Një aspekt pozitiv për të, sipas avokatit të tij kryesor, ishte një vendim kyç i fundit (4 maj) nga Kolegjet e Bashkuara të Gjykatës së Lartë të Shqipërisë që shtrënjon standardet për “arrest në burg.”
Sipas interpretimit të ri, thuhet se një paraburgim i tillë duhet të konsiderohet masë e jashtëzakonshme dhe të vendoset vetëm pasi gjykatat të kenë shqyrtuar alternativa më pak kufizuese.
Avokati Plarent Ndrecaj, i cili u ul pranë Veliajt në gjykatë të premten, i tha këtij portali se paraburgimi i kryetarit e pengonte atë të komunikonte siç duhet me këshilltarët e tij ndërkombëtarë ligjorë në Nju Jork dhe Londër, dhe se as ai as kryetari nuk i kishin parë ende të gjitha dosjet, sidomos ato dixhitale, në çështjen e tij.
“Kam kërkuar ngarkesën e plotë të çështjes dhe të shikoj të gjitha dosjet, por deri tani kjo nuk ka ndodhur. Kjo e pengon klientin tim të ndërtojë një mbrojtje të plotë dhe të duhur,” tha Ndrecaj.
Ai shtoi: “Ky është burim shqetësimi, jo vetëm për Erion Veliajn, por edhe për atë që tregon ky fakt rreth sundimit të ligjit në Shqipëri, gjë që është shqetësuese.”
“Duhet të pyesësh edhe rreth prokurorisë që mbron veten dhe organizatat e saj.”
“Reforma e fundit e sistemit të drejtësisë në Shqipëri ka disa objektiva të qarta: arritja e pavarësisë reale të sistemit gjyqësor; së dyti, fundin e kulturës së pandëshkueshmërisë dhe gjithashtu harmonizimi me standardet e BE-së, duke pasur parasysh aderimin e Shqipërisë në BE.”
“Për mua dhe të tjerë, disa ose të gjitha këto reforma janë, aktualisht, çfarë mund ta quajmë të bllokuara.”
Ai shtjelloi akuzat me të cilat përballet klienti i tij, duke thënë se ato ndahen në tre grupe kryesore: pretendimet që lidhen me korrupsionin (mbi licencat e kantiereve të ndërtimit); keqpërdorimin e detyrës dhe pastrimin e parave – të gjitha këto, sipas tij, i mohon vendosmërisht Veliaj.
Nuk është hera e parë që shprehet shqetësim rreth përdorimit të paraburgimit në Shqipëri. Të dhënat tregojnë se rreth 58 për qind e popullsisë burgosore, afërsisht 2.653 persona, mbahen në paraburgim – një normë deri pesë herë më e lartë se mesatarja e BE-së.
Thuhet se paraburgimi shpesh përdoret për krime si korrupsioni, por Veliaj dhe avokati i tij argumentojnë se të mbash dikë kaq gjatë – qëndrimi mesatar është 253 ditë dhe në rastin e tij është dukshëm mbi 400 ditë – është “shumë i pazakontë” nëse nuk bëhet fjalë për trafikim droge, krim të organizuar dhe/ose terrorizëm.
Vëmendja është fokusuar, deri diku, edhe mbi organizatën në Shqipëri të ngarkuar me detyrën e çrrënjosjes së korrupsionit dhe luftën kundër krimit të rëndë.
SPAK-u, siç njihet zakonisht, është vlerësuar gjerësisht për përpjekjet e tij dhe lavdërohet, mes të tjerëve, nga raportuesi i Parlamentit Europian për Shqipërinë, eurodeputeti i sprovuar socialist Andreas Schieder, si “thelbësor”, jo më pak për ndihmën në përmbushjen e reformave para-anëtarësimit të vendit.
Eurodeputeti i ka thënë më parë këtij portali se SPAK-u po luante një “rol vendimtar” në luftën kundër korrupsionit dhe “tregon se qeveria shqiptare e merr seriozisht këtë detyrë.”
Organizata është kontaktuar nga ky portal për një koment mbi çështjen Veliaj, por një zëdhënës tha: “Dëshirojmë t’ju informojmë se, në këtë fazë, nuk do të komentojmë mbi këtë çështje.”
Megjithatë, ekipi ligjor i kryetarit është kritik, duke pretenduar se çështja ndaj klientit të tyre është “rast i tejkalimit të kompetencave” dhe duke cituar, si shembull, mbështetjen e dukshme mbi denoncimet anonime.
Ish-ministri i Drejtësisë Ylli Manjani u citua nga Albanian Times në shkurt 2025 duke thënë se kjo vendoste “një precedent alarmues” dhe pyeste: “Si mundet një institucion serioz si SPAK-u të nisë procedime penale bazuar mbi një letër anonime?”
Gazeta e citoi atë duke thënë se paraburgimi nuk ishte i justifikuar pasi prokuroria nuk kishte tregonte një rrezik të qartë dhe të menjëhershëm që do ta arsyetonte një masë të tillë. Kjo jehon atë që, mbi një vit më vonë, kryetari dhe ekspertët e tij ligjorë ende pretendojnë sot. Veliaj thotë se anëtarë të familjes së tij janë gjithashtu nën hetim tani.
Ndreca, avokat me përvojë, thotë se sipas “normave të BE-së” është “shumë i pazakontë” mbajtja e dikujt në paraburgim për më shumë se 7 muaj dhe, nëse ndodh kjo, thotë ai, zakonisht është për diçka si akuza antiterroriste. Në një intervistë të gjatë, ai i tha gjithashtu këtij portali se sipas ligjit shqiptar, arsyetimi për vazhdimin e mbajtjes së dikujt në paraburgim duhet të shpjegohet para gjykatës çdo dy muaj.
Si Veliaj, ashtu edhe Ndreca, thonë se kryetari paralajmëron se po shqyrtojnë tani çuarjen e çështjes në gjykatën europiane në Strasburg.
Ata këmbëngulin se kryetari 46-vjeçar nuk paraqet asnjë rrezik publik apo rrezik ikjeje nga vendi. Ata thonë se sipas legjislacionit europian, paraburgimi duhet të respektojë “prezumimin e pafajësisë dhe të justifikohet me prova serioze faji.” Ndreca i tha gjithashtu këtij portali se klienti i tij po bëhet gjithnjë e më i shqetësuar nga pamundësia për të ushtruar mandatin e tij mbi një qytet që llogarit deri një të tretën e të gjithë popullsisë 2.4 milionëshe të vendit.
Veliaj, tha ai, ruan vlerësime të larta të miratimit publik në qytet pavarësisht paraburgimit dhe publicitetit – çështja trajtohet shpesh në shfaqjet e bisedave televizive në Shqipëri dhe në shtyp – që nga arrestimi i tij.
Ai është tre herë kryetar bashkie i qytetit (mandati maksimal i vendosur nga ligji shqiptar) dhe u zgjodh për herë të fundit në vitin 2023 (kur thotë se u nis fillimisht çështja kundër tij), duke fituar afërsisht rreth 60 për qind të votave në atë rast.
Në paraqitjen e tij në gjykatë të premten e kaluar, Veliaj i tha gjykatësit, “Mbi 160.000 njerëz më dhanë votën e tyre në zgjedhjet e fundit – kjo ishte hera e tretë që jam zgjedhur kryetar bashkie – dhe ende dua të bëj punën për të cilën jam zgjedhur.”
Ai shtoi: “Të mbahem në paraburgim kaq gjatë është e paimagjinueshme në një demokraci.”
Argumenti se ai ruan mbështetje të gjerë në qytet, me shumë njerëz duke i njohur meritën për përmirësimet e mëdha të infrastrukturës në kohët e fundit, duket se mbështetet nga një sondazh i rastësishëm i banorëve.
Njëri i tha këtij portali: “Po, është ende popullor dhe disa kanë protestuar madje jashtë qendrës së paraburgimit kundër paraburgimit të tij.”
Një tjetër tha: “Shumë gjëra janë bërë këtu vitet e fundit, si parqet e reja publike dhe objektet për të moshuarit, dhe kjo i detyrohet, pjesërisht, kryetarit të bashkisë.”
Fokusi tani zhvendoset te një seancë tjetër gjyqësore në këtë histori të zgjatur: 20 maj dhe një vendim mbi “proporcionalitetin” e paraburgimit të kryetarit.
Teknikisht, Veliaj mbetet kryetar bashkie, por në praktikë ky qytet i gjallë, ende duke u përpjekur të heqë plotësisht zgjedhën e së kaluarës komuniste, drejtohet nga disa nënkryetarë.
Askush, natyrisht, nuk vë në dyshim fokusimin e fortë mbi drejtësinë dhe çrrënjosjen e kryerësve të shkeljeve në Shqipëri, si kudo tjetër.
Shumica do të bien dakord se lufta kundër korrupsionit në Shqipëri është kritike për forcimin e demokracisë, nxitjen e rritjes ekonomike dhe përmbushjen e kërkesave të integrimit europian. Është thelbësore për t’i dhënë fund “kulturës së pandëshkueshmërisë”, ndërtimin e besimit në institucionet publike, sigurimin e konkurrencës së ndershme dhe parandalimin e krimit të organizuar nga ndikimi i funksioneve të larta qeveritare.
Krijimi i një organizate si SPAK-u konsiderohet gjithashtu absolutisht vendimtar për të siguruar pajtueshmëri me standardet europiane dhe Shqipëria është shumë optimiste se do të bëhet anëtarja e 28-të e BE-së në pak më pak se 3 vjet.
Lufta kundër korrupsionit siguron gjithashtu që fondet publike të përdoren me efektivitet dhe rrit besimin e qytetarëve në institucionet shtetërore, diçka që shumë mund të argumentojnë se nevojitet më shumë se kurrë.
Megjithatë, çështja e kryetarit, argumentohet gjithashtu nga disa, ndriçon vetë sistemin gjyqësor.
Vizituesi më i shpeshtë i Veliajt gjatë kohës që mbahet në paraburgim ka qenë nëna e tij dhe, siç sugjerohet nga prania e një ylli në pension të kinemasë në paraqitjen e javës së kaluar në gjykatë, ai mbetet ende popullor.
Avokati i tij deklaron: “Është në gjendje të mirë mendore dhe fizike dhe është i vendosur të vazhdojë këtë betejë.”/A.D