Historia e artit është e mbushur me gjeni që jetuan në varfëri, u shpërfillën nga bashkëkohësit ose u njohën vetëm pas vdekjes. Por ekziston edhe një përjashtim i madh nga ky mit romantik i artistit të mjerë: Tiziano Vecellio, i njohur si Ticiani, një nga figurat kulmore të Rilindjes italiane, i cili arriti të bëhej jo vetëm piktor i oborreve më të fuqishme të Evropës, por edhe një nga artistët më të pasur që ka njohur historia.
Rekordi për piktorin më të pasur i përket pikërisht Ticianit (1488/1490–1576). Ai nuk ishte vetëm një mjeshtër i pakrahasueshëm i ngjyrës, dritës dhe trupit njerëzor, por edhe një strateg i rafinuar financiar, me një intuitë ekonomike që do t’i bënte zili shumë manjatë modernë. Ndryshe nga shumica e kolegëve të tij, që mbështeteshin te një patron i vetëm dhe mbeteshin të varur nga kapriçot e oborreve, Ticiani e konceptoi karrierën e tij si një ndërmarrje tregtare afatgjatë.
Ai refuzoi të kufizohej në rolin klasik të “artistit të oborrit”. Në vend të kësaj, ndërtoi një rrjet klientësh të fuqishëm, që shtrihej nga Republika e Venedikut te Roma, nga oborret italiane te ato spanjolle dhe perandorake. Pikturoi për papë si Pali III, për familjen Farnese, për princa dhe duka, por mbi të gjitha për perandorin Karli V dhe më pas për Filipin II të Spanjës, duke u bërë një nga artistët më të paguar të epokës.
Sipërmarrësi i Rilindjes
Ticiani ishte mjeshtër jo vetëm i penelit, por edhe i negocimit. Ai kërkonte pagesa të larta, shpesh paradhënie të majme, dhe nuk hezitonte të vononte dorëzimin e veprave për të rritur vlerën e tyre. Në një kohë kur shumica e artistëve paguheshin me vonesë ose me favore simbolike, ai arriti të impononte kushte kontraktuale të favorshme, duke e kthyer famën e tij në kapital real.
Fitimet nuk i shpenzoi vetëm për luks personal, edhe pse jetoi në një nivel komoditeti të pazakontë për artistët e kohës. Një pjesë të madhe të të ardhurave i investoi në toka, prona dhe aktivitete tregtare, veçanërisht në zonën e Venedikut dhe në Friuli. Kjo e bëri ekonomikisht të pavarur dhe i siguroi të ardhura të qëndrueshme, edhe në periudhat kur porositë artistike ngadalësoheshin.
Jetëgjatësia e tij ishte po aq e jashtëzakonshme sa pasuria. Ticiani jetoi gati nëntëdhjetë vjet, një moshë thuajse e pabesueshme për shekullin XVI, duke pasur kohë të mjaftueshme për të grumbulluar pasuri, ndikim dhe prestigj. Në fund të jetës, ai zotëronte një kombinim të pasurisë së lëngshme dhe të paluajtshme që, e përkthyer në vlera moderne, do të kapte dhjetëra miliona euro.
Figura e Ticianit rrëzon mitin e artistit të varfër dhe të pafuqishëm përballë pushtetit. Ai ishte dëshmi se, edhe në Rilindje, arti dhe ekonomia mund të bashkëjetonin, dhe se gjenialiteti krijues, kur shoqërohet me inteligjencë praktike, mund të sjellë jo vetëm lavdi artistike, por edhe prosperitet material. Në këtë kuptim, Ticiani mbetet jo vetëm një kolos i pikturës evropiane, por edhe modeli i parë i artistit modern, që di ta menaxhojë famën si kapital.
Përgatiti për botim: L.Veizi