Paraguai është përfshirë nga një krizë e thellë ekonomike dhe politike pasi një nga bankat virtuale më rëndësishme të vendit, “Ueno” shpalli falimentin. Pasi qytetarët mbushën rrugët në protesta duke kërkuar paratë e tyre, edhe presidenti i vendit, Santiago Peña ka dhënë dorëheqjen.
Por çfarë është “Ueno” dhe si shkoi ky institucion financiar deri në kolaps?
“Ueno” është një huadhënës dixhital që u rrit me shpejtësi nga një kompani lokale fintech e specializuar në një bankë paraguaiane të mesme.
E lançuar në vitin 2021, “Ueno” ishte krahasuar me banka të tjera dixhitale me rritje të shpejtë si Nubank, Monzo ose Revolut. Që nga qershori, kompania tha se kishte rreth 3 milionë klientë, në një vend me 6.5 milionë banorë, dhe administronte afërsisht 850 milionë dollarë fonde publike, duke përfshirë para nga institucionet shtetërore dhe organet që lidhen me pensionet.
Zgjerimi i shpejtë i bankës e bëri atë një nga historitë më të dukshme të suksesit financiar të Paraguait. Por, në muajt e fundit ajo u vu nën shqyrtim rregullator për shkak të kreditimit të tepërt të dyshuar për kompani të lidhura me aksionarin e saj kontrollues, Grupo Vázquez.
Banka qendrore e Paraguait ndërhyri pasi përcaktoi se “Ueno” kishte shkelur kërkesat minimale të aftësisë paguese, duke shkaktuar një krizë që i la miliona klientë përkohësisht të paaftë për të hyrë në llogaritë e tyre.
Çfarë e lidh presidentin Peña me “Ueno”?
Peña, një ekonomist i cili u zgjodh në vitin 2023, është përballur me kritika politike për shkak të lidhjeve të tij të mëparshme të biznesit me Grupo Vázquez. Peña ka thënë se ishte aksionar i Grupo Vázquez deri në mars të vitit 2025, kur shiti aksionet e tij.
“Ueno” thotë se Peña nuk ka pasur kurrë një marrëdhënie të drejtpërdrejtë me bankën si aksionar apo investitor.
Ligjvënësit e opozitës e kanë akuzuar Peñan për konflikt interesi, keqpërdorim të fondeve të pensioneve dhe mbulim institucional. Peña, i cili ka hedhur poshtë vazhdimisht çdo sugjerim për lidhje të papërshtatshme, e ka përshkruar polemikën si përshkallëzim politik të asaj që filloi si një çështje rregullatore dhe ka argumentuar se ajo duhet të adresohet përmes gjykatave.
Prokurorët thanë të enjten se ai ishte midis atyre që po hetoheshin për falimentimin e bankës, por nuk është marrë në pyetje. Ata lëshuan urdhër-arreste për tetë drejtues të Ueno-s këtë javë.
Si u përcaktuan rregullatorët me “Ueno”?
Pyetjet janë përqëndruar nëse rregullatorët e mbikëqyrën në mënyrë të mjaftueshme “Ueno”-n ndërsa ajo zgjerohej, veçanërisht për shkak se shefi i bankës qendrore të vendit, Carlos Carvallo, më parë kishte qenë kreu i huadhënësit dixhital.
Carvallo dha dorëheqjen nga banka qendrore të martën pasi kjo e fundit e futi “Ueno”-n në proces ristrukturimi, masa e saj më e fortë përveç likuidimit të menjëhershëm.
Banka qendrore ka mohuar çdo konflikt interesi, duke thënë se Carvallo është vetëpërjashtuar nga të gjitha vendimet që lidhen me “Ueno”-n. Megjithatë, presioni u rrit pasi detajet e një hetimi rregullator u bënë publike, me ligjvënës, përfaqësues të industrisë bankare dhe figura të opozitës që ngritën dyshime nëse kishte pasur mbikëqyrje të mjaftueshme.
Çfarë ka ndodhur me llogaritë e “Ueno”-s?
Banka qendrore tha se po punonte për të transferuar llogaritë e klientëve të “Ueno”-s në institucione të tjera financiare, një proces që krijoi tensione në të gjithë sistemin bankar dhe kontribuoi në ndërprerje të disa aplikacioneve bankare.
Klientët ende nuk mund të hyjnë në llogaritë e tyre brenda Ueno-s. Disa u mblodhën jashtë degëve të Ueno-s këtë javë duke kërkuar paratë e tyre.
Modeli i “Ueno”-s, i cili i jep përparësi celularëve, ndihmoi në tërheqjen e klientëve të rinj të cilëve nuk u shërbehej sa duhet nga bankat tradicionale dhe u dha shumë paraguaianëve akses më të lehtë në pagesat dixhitale, kursimet dhe shërbimet e tjera financiare.
Ata që nuk kanë mundur të hyjnë në llogaritë e tyre përfshijnë pensionistët që marrin përfitime shtetërore përmes “Ueno”-s, duke i shtyrë autoritetet të veprojnë shpejt për të garantuar depozitat dhe për të mbrojtur fondet publike. Peña më herët këtë javë miratoi legjislacionin për të ndihmuar në përshpejtimin e pagesave për depozituesit e prekur nga falimentimi i bankës.
A mund të ndikojë kjo më gjerë në sistemin finaciar të Paraguait?
Autoritetet thonë se kriza është e kufizuar në “Ueno” dhe nuk pasqyron dobësi më të gjera në sistemin bankar të Paraguait.
Përveç depozitave, banka tha në një deklaratë të vitit 2026 se kishte siguruar rreth 510 milionë dollarë financim nga institucionet e zhvillimit, fondet ndërkombëtare dhe tregjet e kapitalit. Këto përfshijnë një emetim obligacionesh prej 350 milionë dollarësh në Wall Street të udhëhequr nga JPMorgan dhe Bank of America.
Paraguai ka fituar vlerësime krediti të nivelit të investimit dhe ka ndërtuar një reputacion si një nga ekonomitë më të qëndrueshme dhe më miqësore ndaj reformave të Amerikës së Jugut. Nuk është e qartë nëse kriza do të ndikojë në reputacionin e vendit në planin afatgjatë./ Reuters-ad