NASA po përgatitet për një mision të pazakontë në hapësirë për të shpëtuar teleskopin orbital Neil Gehrels Swift Observatory, i cili po humbet lartësi më shpejt nga sa ishte parashikuar dhe rrezikon të rikthehet në atmosferën e Tokës deri në fund të vitit 2026. Plani parashikon dërgimin e një sonde robotike që do të kryejë një manovër të paprovuar më parë: kapjen e një observatori shkencor në orbitë dhe ngritjen e tij në një lartësi më të sigurt.
Nëse operacioni rezulton i suksesshëm, ai mund të hapë rrugën për zgjatjen e jetës së shumë satelitëve dhe teleskopëve të tjerë në hapësirë. Swift, i lëshuar në vitin 2004 në një lartësi prej rreth 600 kilometrash, ndodhet aktualisht në vetëm 370 kilometra mbi Tokë.
Shkaku kryesor i rënies së përshpejtuar është aktiviteti i lartë diellor, i cili ka zgjeruar atmosferën e sipërme të Tokës dhe ka rritur fërkimin mbi objektet që lëvizin në orbitë të ulët.
Për të shpëtuar teleskopin, NASA i ka besuar kompanisë amerikane Katalyst Space Technologies ndërtimin e një mjeti robotik të quajtur LINK. Me një peshë rreth 400 kilogramë, sonda do të lëshohet me raketën Pegasus XL dhe do të duhen një deri në dy javë për të arritur objektivin e saj në orbitë.
Pasi të afrohet pranë teleskopit, LINK do të realizojë inspektime të detajuara për të vlerësuar gjendjen e tij. Më pas, duke përdorur tre krahë robotikë, do ta kapë Swift-in dhe gradualisht do ta ngrejë përsëri në lartësinë fillestare prej rreth 600 kilometrash, ku do ta lëshojë për të vazhduar misionin e tij shkencor.
Për NASA-n, rëndësia e këtij operacioni shkon përtej shpëtimit të një teleskopi të vetëm. Një sukses do të dëshmonte se satelitët dhe observatorët e vjetër mund të mirëmbahen, riparohen ose furnizohen me karburant në orbitë, duke kursyer miliarda dollarë dhe duke shmangur humbjen e pajisjeve të vlefshme shkencore. Swift konsiderohet i pazëvendësueshëm për astronominë moderne. Ai është projektuar për të zbuluar shpërthimet e rrezeve gama, disa nga ngjarjet më energjike në univers.
Gjatë dy dekadave të fundit, teleskopi ka ndihmuar shkencëtarët të kuptojnë origjinën e këtyre shpërthimeve, si dhe ka luajtur rol kyç në zbulimin e fenomenit të njohur si BOAT – shpërthimi më i fuqishëm i rrezeve gama i regjistruar ndonjëherë. Nëse misioni i shpëtimit realizohet me sukses, ai mund të shënojë fillimin e një epoke të re në mirëmbajtjen e infrastrukturës shkencore në hapësirë.