Britanikët përballen me një zgjedhje të qartë: të ushqejnë përçarjen që lind nga gjithë kjo tmerr i importuar nga jashtë, apo të refuzojnë që ajo urrejtje të zërë vend në komunitetet tona.
David Davidi-Brown*
Disa javë më parë, në Tel Aviv, në ditët e mia të para atje – përpara se qëndrimi të zgjatej për shkak të luftës – u ndala në një vend të vogël për të ngrënë drekë. Fillova porosinë në hebraisht të pasigurt, duke menduar se po ja dilja mirë, por pas një momenti që zbuloi kufijtë e mia gjuhësorë, burri pas banakut kaloi në anglisht për të më pyetur nga isha. “Londër”, i thashë. “Ah,” u përgjigj me një buzëqeshje. “Londonistan.”
Me sigurinë e lehtë të dikujt që thotë një fakt, ai shtoi se Londra nuk është më e sigurt për hebrenjtë. Atëherë e shpërfilla. Tani është më e vështirë ta injorosh.
Në orët e para të së hënës, në Golders Green – prej kohësh një qendër e jetës hebraike në Londër – sulmues të maskuar i vunë flakën katër ambulancave që i përkisnin Hatzola-s, një shërbim emergjence vullnetar. Bombolat e oksigjenit shpërthyen ndërsa mjetet digjeshin, duke detyruar banorët të largoheshin nga shtëpitë e tyre. Policia po e trajton si një krim urrejtjeje antisemitike.
Këto nuk ishin objektiva simbolike. Ishin ambulanca – mjete që përdoren për të shpëtuar jetë, të drejtuara nga vullnetarë që përgjigjen ndaj emergjencave mjekësore ditë e natë. Për shumë njerëz në komunitet, mesazhi ishte i qartë: edhe ata që ekzistojnë vetëm për të ndihmuar të tjerët nuk janë më të paprekshëm.
Mijëra kilometra larg, në Bregun Perëndimor, komunitetet palestineze po përballen me një realitet tjetër, po aq të papranueshëm. Ditët e fundit, kolonë izraelitë thuhet se kanë djegur shtëpi dhe makina, duke sulmuar fshatra dhe duke detyruar familje të tëra të ikin. Jetët po përmbyten jo në mënyrë abstrakte, por në mënyrën më të drejtpërdrejtë – përmes humbjes së sigurisë, strehës dhe dinjitetit.
Këto nuk janë të njëjtat kontekste. Por lidhen nga diçka e rrezikshme dhe gërryese: erozioni i vazhdueshëm i gatishmërisë sonë për ta parë njëri-tjetrin si qenie njerëzore.
Lufta nuk mbetet e kufizuar brenda kufijve. Ajo udhëton përmes imazheve, narrativave dhe identiteteve, duke riformësuar mënyrën se si njerëzit e shohin njëri-tjetrin, edhe larg vetë dhunës. Në këtë shtrembërim, urrejtja gjen hapësirë për t’u rritur.
Përgjegjësia nuk qëndron vetëm te ata që janë drejtpërdrejt të përfshirë në konflikt. Ajo qëndron te të gjithë ne që shohim, reagojmë dhe zgjedhim si të përgjigjemi.
Ata që instinktivisht mbështesin Izraelin duhet të sfidojnë dhunën që ushtrohet ndaj komuniteteve palestineze në Bregun Perëndimor. Heshtja përballë kësaj realiteti nuk është neutralitet; është bashkëfajësi.
Ata që identifikohen me kauzën palestineze duhet të përballen me rritjen e sulmeve ndaj hebrenjve, komuniteteve dhe pronës në Londër, në gjithë Evropën dhe në Amerikën e Veriut. Minimimi ose injorimi i këtij kërcënimi nuk e avancon drejtësinë; e minon atë.
Nëse solidariteti ynë varet nga ajo vuajtje që jemi të gatshëm të anashkalojmë, atëherë nuk është fare solidaritet.
Dje, ndërsa ndodhesha në Tel Aviv, i paaftë të kthehesha në Londër, kolegët e mi në New Israel Fund mblodhën më shumë se 120 persona për çmimet e dyta vjetore Vivian Silver. Të themeluara nga familja e Vivian Silver – një aktiviste e përkushtuar për paqen, e vrarë nga Hamasi më 7 tetor – këto çmime nderojnë çdo vit një grua hebreje dhe një grua palestineze që refuzojnë t’i dorëzohen urrejtjes dhe përçarjes.
Fitueset e këtij viti mishërojnë pikërisht këtë refuzim. Prof. Yofi Tirosh, një juriste dhe aktiviste e njohur izraelite, ka sfiduar për vite me radhë diskriminimin dhe ka mbrojtur vlerat demokratike brenda shoqërisë izraelite. Avokatja Quamar Mishirqi-Assad, një juriste palestineze-izraelite e të drejtave të njeriut, ia ka kushtuar punën e saj mbrojtjes së komuniteteve palestineze nga dëbimi, dhuna dhe humbja e tokës.
E drejtuar nga gazetarja e CNN Christiane Amanpour, ceremonia ofroi një lloj bisede të rrallë – një bisedë që nuk e mohonte dhimbjen, por refuzonte ta kthente atë në diçka edhe më shkatërruese.
Në një moment, Sharone Lifschitz, nëna e së cilës u mor peng dhe babai u vra nga Hamasi, tha thjesht se ajo nuk urren. Amanpour iu drejtua Dr. Jasr Kawkby, një pediatër konsulent me bazë në Londër dhe me origjinë nga Gaza, dhe e pyeti nëse mund të thoshte të njëjtën gjë. Përgjigjja e tij ishte po aq e sinqertë sa edhe tronditëse: ai tha se nuk mund të pretendonte se ishte i lirë nga urrejtja. Por mund të thoshte se refuzon ta mbajë atë brenda vetes. Kjo është sfida për të gjithë ne.
Urrejtja, frika dhe dëshira për hakmarrje janë reagime të natyrshme ndaj traumës dhe dhunës. Janë të kuptueshme. Por janë edhe të rrezikshme. Mund të mos jemi në gjendje t’i eliminojmë këto ndjenja. Por mund të zgjedhim çfarë bëjmë me to. Mund të refuzojmë t’i lejojmë ato të përcaktojnë mënyrën se si i shohim dhe i trajtojmë të tjerët.
Kur lejojmë që këto emocione të na pushtojnë – kur i ushqejmë, i justifikojmë apo i injorojmë pasojat e tyre – bëjmë më shumë sesa thjesht reagojmë ndaj konfliktit. Ne e importojmë atë në komunitetet tona në Britani.
Lufta në Izrael dhe Palestinë është tashmë mjaftueshëm shkatërruese. Nuk ka nevojë të sillet edhe në rrugët e Londrës, Mançesterit apo kudo tjetër.
Ai burrë në banakun e drekës në Tel Aviv më foli me siguri për një qytet ku ai nuk jeton, i formuar nga një narrativë frike që kishte udhëtuar larg. Ne përballemi me zgjedhjen nëse do të bëjmë të njëjtën gjë.
Nuk mund të kontrollojmë gjithçka që ndodh në atë rajon. Por mund të vendosim nëse do të kontribuojmë në përhapjen e impulseve më të këqija – apo nëse do t’u rezistojmë atyre.
*David Davidi-Brown është drejtor ekzekutiv i New Israel Fund/ Përgatiti për botim: L.Veizi