Last Updated on 31/10/2026 by EL
Ndryshimet e bëra në një sërë tekstesh shkollore në Siri kanë shkaktuar reagime të shumta dhe kritika në rrjetet sociale. Bëhet fjalë për ndërhyrje jo vetëm në përmbajtjen mësimore, por edhe në fotografi, ilustrime dhe vepra arti, ku figurave femërore u janë shtuar shami dhe veshje të gjata, janë hequr imazhe të grave dhe fëmijëve, ndërsa statuja, skulptura dhe piktura janë mbuluar ose zëvendësuar.
Rishikimet kanë prekur gjithashtu temat që lidhen me jetën politike, qytetarinë, pjesëmarrjen demokratike, administrimin vendor dhe median.
Këto ndryshime kanë rihapur debatin mbi kriteret që përdor Ministria e Arsimit gjatë rishikimit të kurrikulave dhe mënyrën se si ato pasqyrojnë diversitetin shoqëror dhe kulturor të Sirisë. Në qendër të diskutimit janë arsyet e ndërhyrjeve dhe nëse ato kufizohen vetëm te heqja e përmbajtjeve të lidhura me regjimin e mëparshëm apo synojnë një ndryshim më të gjerë të mënyrës se si shoqëria paraqitet në librat shkollorë.
Ndryshimet në fotografi, ilustrime dhe përmbajtjen mësimore
Krahasimet e publikuara në rrjetet sociale mes botimeve të ndryshme të teksteve shkollore tregojnë ndërhyrje në materiale për disa klasa, përfshirë ciklin fillor dhe klasën e shtatë, si dhe librin e klasës së gjashtë, “Njohuri shoqërore”.
Ky i fundit, i ribotuar për vitin aktual shkollor, e ka origjinën në vitin shkollor 2012-2013. Ndryshimet përfshijnë heqjen e materialeve që lidhen me regjimin e mëparshëm, por edhe ndërhyrje në mësimet për administrimin vendor, jetën politike, qytetarinë, median dhe pjesëmarrjen demokratike.
Ndërhyrjet nuk janë kufizuar vetëm te tekstet. Ato janë shtrirë edhe në fotografi dhe ilustrime, të cilat janë modifikuar përmes Photoshop-it. Figurave femërore u janë shtuar shami dhe në disa raste veshje të gjata, ndërsa fotografi të tëra të grave janë fshirë. Statujat janë mbuluar dhe skulptura apo vepra arti janë hequr ose zëvendësuar me të tjera.
Një nga rastet që shkaktoi më shumë polemika ishte heqja e pikturës së famshme botërore “Mona Lisa”, si dhe fshirja e një ilustrimi ku një vajzë luante me litar, pranë dy fëmijëve të tjerë, në tekstet për klasat e ciklit të ulët.
Ndryshimet kanë prekur edhe figura dhe simbole historike. Elissar, princesha fenikase dhe themeluesja e Kartagjenës, është një prej tyre. Piktura që e paraqiste gjatë një udhëtimi gjuetie është hequr dhe zëvendësuar me një portret tjetër, të modifikuar në mënyrë dixhitale për t’i mbuluar mjekrën dhe qafën. Kritikët e kanë cilësuar këtë ndërhyrje si përpjekje për të imponuar standarde ideologjike bashkëkohore mbi një periudhë të lashtë historike.
Një tjetër rast që shkaktoi ironi dhe diskutime ishte veshja e një statuje egjiptiane me një këmishë me vija, të cilën shumë përdorues të rrjeteve sociale e krahasuan me uniformat e burgut.
Akuzat për falsifikim të historisë dhe fshirje të simboleve kombëtare
Një valë tjetër krahasimesh mes botimeve të vjetra dhe atyre të reja ka dokumentuar ndryshime të konsiderueshme në tekstet e historisë. Në to vihet re heqja e figurave të njohura kombëtare dhe panarabe, si dhe ndryshimi i përmbajtjes së disa pasazheve historike.
Aktivistët kanë evidentuar ndërhyrje që kanë shkaktuar zemërim të gjerë dhe janë cilësuar si “falsifikim i hapur i historisë”.
Sipas krahasimeve të publikuara, në kurrikulën e përditësuar, patriotët e ekzekutuar më 6 maj nga guvernatori osman Xhemal Pasha, i njohur si “Xhemal Kasapi”, përshkruhen si “agjentë të Britanisë dhe Francës”, në vend që të paraqiten si simbole të lëvizjes kombëtare që kundërshtonte sundimin osman.
Ndryshimet përfshijnë gjithashtu heqjen e fotografisë së Sulltan Pasha al-Atrash dhe zëvendësimin e saj me atë të Sheikh Saleh al-Ali. Ky veprim ka ngritur shqetësime për mundësinë e përjashtimit mbi baza sektare. Po ashtu, është hequr fotografia e ish-presidentit egjiptian Gamal Abdel Nasser.
Ndërhyrjet kanë prekur edhe hartat shkollore. Në njërën prej tyre janë hequr zona e Iskenderunit dhe Golanit sirian të pushtuar, ndërsa është fshirë edhe një paragraf që trajtonte rolin e grave siriane në rezistencën kundër Mandatit Francez.
Këto ndryshime kanë shtuar pikëpyetjet mbi arsyet e ndërhyrjeve dhe ndikimin e tyre në narrativën historike që u prezantohet nxënësve.
Mospërputhjet artistike kthehen në objekt talljeje në rrjetet sociale
Mënyra se si janë realizuar ndryshimet ka shkaktuar gjithashtu një valë komentesh ironike. Shumë përdorues kanë vënë në dukje se disa ndërhyrje duken të rastësishme dhe se mungojnë standardet e njëjta artistike brenda të njëjtit tekst shkollor.
Një nga shembujt më të përhapur është ai i një personazhi femëror, mjeke në librat e klasës së parë, e cila në njërën faqe shfaqet me shami dhe në një tjetër pa të.
Reagimet nuk janë kufizuar vetëm te cilësia e ilustrimeve. Përdoruesit kanë vënë në pikëpyetje edhe arsyet e heqjes së veprave të artit dhe personazheve të ilustruar, si dhe kriteret që përcaktojnë se cilat imazhe duhet të ruhen, të ndryshohen apo të fshihen.
Prindërit kundërshtojnë ndryshimet dhe paralajmërojnë për pasojat
Kritikat e prindërve shkojnë përtej cilësisë së ilustrimeve dhe mospërputhjeve në modifikimin e tyre. Shqetësimi kryesor lidhet me ndikimin që këto ndryshime mund të kenë te mënyra se si fëmijët kuptojnë shoqërinë dhe diversitetin.
Në një prononcim për Euronews, Alia, nëna e një nxënësi të ciklit të ulët të arsimit të mesëm, tha se fillimisht nuk i kishte vënë re ndryshimet për shkak të cilësisë së dobët të shtypit dhe mungesës së detajeve në ilustrime. Sipas saj, ngarkesa e madhe mësimore dhe përmbajtja e tepërt e bëjnë të vështirë që prindërit dhe nxënësit të përqendrohen te detajet vizuale.
Ajo vuri në pikëpyetje arsyen e shtimit të shamisë në imazhet e figurave historike femërore, duke argumentuar se zëvendësimi i tyre me ilustrime të reja do të ishte një zgjidhje më logjike sesa ndërhyrja në veprat origjinale.
Sipas saj, imponimi i një modeli të vetëm në paraqitjen e grave rrezikon të ndikojë në mënyrën se si fëmijët e perceptojnë diversitetin shoqëror, në vend që të nxisë harmoninë dhe bashkëjetesën.
Alia theksoi se përparësi duhet t’i jepet përmirësimit të kurrikulave dhe përshtatjes së tyre me zhvillimet globale në arsim, në vend që vëmendja të përqendrohet te ndryshimet sipërfaqësore që nuk sjellin ndonjë vlerë të qartë mësimore.
“Prioriteti më i madh në këtë fazë kritike duhet të jetë zhvillimi rrënjësor i kurrikulave arsimore dhe përshtatja me ndryshimet më të fundit globale në sektorin e arsimit”, u shpreh ajo.
Në përfundim, Alia paralajmëroi se vazhdimi i praktikave të tilla në institucionet arsimore mund të prodhojë efektin e kundërt, duke thelluar ndarjet ideologjike në shoqëri dhe duke nxitur mendësinë përjashtuese e fanatizmin, në vend që t’i zbusë ato dhe të forcojë vlerat e qytetarisë së përbashkët.
Shqetësime edhe më të forta shprehu Jaber, babai i një vajze që ndjek arsimin fillor. Në një intervistë për Euronews, ai argumentoi se ndryshimet vizuale nuk mund të shkëputen nga orientimet ideologjike që rrezikojnë të rrënjosen në ndërgjegjen e shoqërisë përmes sistemit arsimor.
Jaber u bëri thirrje organizatave ndërkombëtare që merren me të drejtat e fëmijëve të ndërhyjnë urgjentisht për të mbrojtur të drejtën e tyre për një arsim të balancuar dhe neutral.
Ai e përmblodhi kundërshtimin e tij duke vënë në kontrast përparimin teknologjik në botë me atë që e konsideron prapambetje të kurrikulave vendase.
“Ndërsa bota ka bërë hapa të mëdhenj në zhvillimin e inteligjencës artificiale, ne në Siri vazhdojmë të zhytemi në debate të kota për mbulimin e imazheve të grave dhe fshirjen e veprave të artit nga tekstet shkollore”, u shpreh ai.
Nga ironia në akuzat për imponim të një ideologjie
Reagimet kanë shkuar përtej talljes me mënyrën se si janë realizuar ndryshimet, duke ngritur pikëpyetje më të thella mbi dimensionet e tyre kulturore dhe shoqërore.
Kritikë dhe vëzhgues e kanë akuzuar Ministrinë e Arsimit se po përpiqet të imponojë një ideologji të caktuar përmes sistemit arsimor. Sipas tyre, ndryshimi i paraqitjes së personazheve femërore dhe heqja e elementeve të trashëgimisë artistike botërore pasqyrojnë një përpjekje të qëllimshme për të ndikuar në perceptimin e fëmijëve dhe për të ndërtuar një identitet të ri shoqëror.
Këto shqetësime konsiderohen veçanërisht të ndjeshme në një vend si Siria, i karakterizuar nga diversiteti fetar, kulturor dhe shoqëror. Frika është se, nëse ndryshimet shndërrohen në një praktikë të përhershme, ato mund të krijojnë një pasqyrim të njëanshëm të shoqërisë siriane, duke lënë në hije pluralizmin historik dhe mënyrat e ndryshme të jetesës.
Një pjesë e debatit lidhet me dallimin mes dy proceseve të veçanta. I pari ka të bëjë me heqjen e përmbajtjeve të lidhura me regjimin e mëparshëm, ndërsa i dyti përfshin ndryshimin e ilustrimeve artistike dhe fshirjen e temave mësimore që trajtojnë qytetarinë, jetën politike dhe pjesëmarrjen demokratike.
Ndërsa disa e konsiderojnë pastrimin e kurrikulave nga trashëgimia e regjimit të mëparshëm si pjesë të një procesi normal modernizimi, ndryshimet e tjera ngrenë pikëpyetje mbi bazat arsimore dhe kulturore që përcaktojnë përzgjedhjen dhe orientimin e përmbajtjeve.
Nga ana tjetër, ka edhe zëra që argumentojnë se ndryshimet e publikuara deri më tani nuk janë të mjaftueshme për të vërtetuar përfundimisht ekzistencën e një politike të mirëorganizuar për imponimin e një ideologjie të caktuar.
Sipas tyre, për të arritur në një vlerësim objektiv, është e nevojshme të bëhen publike kriteret zyrtare të përdorura nga ministria, të përcaktohet shtrirja reale e ndryshimeve dhe arsyet e tyre, si dhe të krahasohen me drejtimin që do të marrin kurrikulat e reja në fazat e ardhshme.
Ministria e Arsimit: Kurrikulat respektojnë diversitetin dhe nuk ndjekin një linjë të vetme
Ministria e Arsimit e Sirisë reagoi të hënën përmes një deklarate zyrtare, duke kundërshtuar raportimet që qarkullonin në rrjetet sociale për ndryshime të reja në imazhet dhe përmbajtjen e teksteve shkollore.
Ministria i cilësoi këto informacione si “të pasakta” dhe theksoi se nuk ishte miratuar asnjë ndryshim i ri në kurrikulat që janë në fuqi për vitin aktual shkollor.
Sipas deklaratës, ndërhyrjet e kryera pas rënies së regjimit të mëparshëm janë kufizuar në një rishikim të vetëm, të shpallur dhe të detajuar plotësisht në janar të vitit 2025.
Ky proces, sipas ministrisë, kishte në fokus kryesisht heqjen e simboleve dhe përmbajtjeve ideologjike të regjimit të rrëzuar, si dhe korrigjimin e imazheve dhe materialeve që lidheshin me të. Ndërhyrjet prekën veçanërisht lëndët e edukimit shoqëror dhe edukimit islam, pas bashkimit dhe unifikimit të tyre, me synimin për të garantuar diversitetin e shoqërisë siriane dhe përfaqësimin e të gjitha komuniteteve dhe kulturave të saj.
Ministria theksoi se planet për zhvillimin e kurrikulave synojnë përmbushjen e aspiratave të sirianëve dhe forcimin e vlerave të qytetarisë, përkatësisë, respektimit të ligjit dhe të tjerëve.
Në këtë kuadër, ajo njoftoi se ka përfunduar hartimin e “kuadrit kombëtar të kurrikulave” dhe ka miratuar standarde moderne shkencore, të cilat vendosin nxënësin në qendër të procesit mësimor.
Objektivat përfshijnë zhvillimin e mendimit kritik, aftësive analitike, zgjidhjes krijuese të problemeve, si dhe përmirësimin e aftësive praktike dhe dixhitale. Kurrikulat e reja pritet të zbatohen gradualisht, në përputhje me procedurat e miratuara.
Ministria publikoi gjithashtu shembuj dhe fotografi origjinale nga tekstet shkollore, me qëllim që të demonstronte diversitetin vizual dhe shoqëror që ato përmbajnë dhe të kundërshtonte pretendimet që qarkullonin në rrjetet sociale. Ajo u bëri thirrje mediave dhe publikut të verifikojnë informacionet, të mbështeten te burimet zyrtare dhe të shmangin përhapjen e thashethemeve.
Megjithatë, deklarata nuk arriti të shuante polemikat. Përkundrazi, ajo u prit me kritika të shumta nga aktivistët dhe vëzhguesit e arsimit, disa prej të cilëve e akuzuan ministrinë për “gënjeshtra dhe fshehje të së vërtetës”.
Kritikët argumentuan se mohimi i ndryshimeve të reja bie ndesh me provat dhe krahasimet vizuale të publikuara nga tekstet shkollore që janë shpërndarë në shkolla.
Më 17 gusht 2026, Ministria siriane e Arsimit njoftoi miratimin e kurrikulave të unifikuara në të gjitha provincat për vitin shkollor 2026-2027. Ato bazoheshin në programet e vitit të mëparshëm, të njohura si “Kurrikula e Damaskut”. Ministria bëri të ditur gjithashtu se kishte përfunduar hartimin e standardeve kombëtare për kurrikulat e reja, përpara kalimit në fazën e hartimit të teksteve.
Ndërsa më 14 shtator 2026, ministri sirian i Arsimit, Mohammad Abdulrahman Turko, deklaroi gjatë një seance parlamentare se ministria kishte hequr imazhet dhe simbolet e lidhura me regjimin e mëparshëm nga dy botimet e fundit të teksteve shkollore.
Ai konfirmoi gjithashtu miratimin e një kurrikule të vetme për të gjitha provincat, duke bërë të ditur se nxënësve që kishin studiuar sipas programeve të mëparshme u ishte dhënë një periudhë tranzicioni prej dy vitesh.
Turko shtoi se standardet kombëtare për hartimin e kurrikulave i ishin dorëzuar Këshillit të Lartë të Arsimit, në pritje të miratimit të tyre për të nisur më pas shkrimin e teksteve të reja shkollore.