27 korrik 1890 piktori i famshëm hollandez qëlloi veten dhe vdiq dy ditë më pas
Nga Leonard Veizi
Në muzgjet e fundkorrikut të vitit 1890, fushat e arta me grurë valëviteshin nën erën e Auvers-sur-Oise, si të prekuara nga një frymë që njihte më shumë dhimbjen sesa qetësinë. Pikërisht në ato fusha, ku Vincent van Gogu shihte qiellin të lëvizte bashkë me tokën dhe natyrën të shndërrohej në ngjyrë e shpirt, mori fund edhe udhëtimi i tij…
…Më 27 korrik, me një revolver të vogël, ai qëlloi veten në kraharor. Plaga nuk ishte menjëherë vdekjeprurëse. I plagosur rëndë, por ende në këmbë, u kthye vetë në hanin ku banonte. Nuk bërtiti, nuk la ndonjë letër lamtumire. U shtri në shtrat dhe priti fundin, i rrethuar fillimisht nga heshtja, e më pas nga i vetmi njeri që e kishte dashur pa kushte – vëllai i tij, Teo.
Më 29 korrik 1890, në moshën 37-vjeçare, Vincent van Gogu dha frymën e fundit. Njeriu që nuk gjeti kurrë vend në botën e të gjallëve u largua prej saj pothuajse i harruar, pa e ditur se emri i tij do të bëhej një nga më të mëdhenjtë në historinë e artit.
Piktori
Gjatë jetës, Van Gogu ishte pothuajse i panjohur. Një endacak i shpirtit, i mbërthyer nga varfëria, sëmundja mendore, zhgënjimet e njëpasnjëshme dhe një vetmi që ia gërryente qenien. Por ndërsa bota e shpërfillte, ai pikturonte. Me një energji të papërmbajtshme, të ethshme dhe të pangopur.
Në vetëm pak vite krijoi më shumë se 2 000 vepra – piktura, vizatime dhe skica – një prodhim artistik marramendës që dukej sikur buronte nga një vullkan i brendshëm. Ngjyrat e forta, penelatat e vrullshme dhe format e guximshme nuk përpiqeshin të riprodhonin realitetin, por emocionin.
Pararendësi i ekspresionizmit
Sot Van Gogu konsiderohet një nga figurat më të mëdha të artit botëror, piktori më i rëndësishëm holandez pas Rembrandtit dhe një nga pararendësit e ekspresionizmit.
Por kur pikturonte “Lulet e diellit”, “Vreshtin e kuq” apo “Rrugën me selvi dhe yje”, askush nuk e kuptonte se po krijohej një legjendë. Gjatë jetës së tij arriti të shiste vetëm një pikturë, ndërsa pjesa tjetër e veprës mbeti e pavlerësuar.
Mendja e trazuar
“Dhoma në Arles” nuk ishte thjesht një dhomë. Ishte pasqyra e botës së tij të brendshme: e thjeshtë, e zbrazët dhe në kërkim të një qetësie që nuk erdhi kurrë. Ngjyrat e saj të kujdesshme dhe rendi i objekteve duket sikur përpiqen të vendosin rregull aty ku mendja njihte vetëm trazim.
Tragjedia e Van Gogut nuk qëndron vetëm te fundi i tij i parakohshëm. Tragjedia e vërtetë është se ai krijoi një gjuhë të re artistike, por bashkëkohësit nuk e kuptuan. Ai ndezi një dritë të re në historinë e pikturës, por asnjë sy nuk u kthye nga ajo.
Vetëm pas vdekjes veprat e tij u shndërruan në thesare të paçmueshme. Galeritë e botës nisën t’i ekspozonin, kritikët dhe studiuesit u mahnitën, ndërsa historia më në fund e pranoi si një gjeni, të cilin e kishte shpërfillur kur ishte gjallë.
Epilogu
Van Gogu nuk kërkoi kurrë famë. Ai kërkonte paqe. Por paqja nuk mbërriti kurrë. Pikturat e tij ishin një lutje pa fjalë, një përpjekje për t’i dhënë kuptim errësirës që e ndiqte çdo ditë.
Sot ai nuk është vetëm një emër në historinë e artit. Është simboli i artistit të pakuptuar, të rrënuar nga jeta, por të ndriçuar nga talenti. Një njeri që pikturoi me shpirtin e tij dhe u largua pa e ditur se kishte ndryshuar përgjithmonë mënyrën se si njerëzimi e sheh botën.