Nga Leonard Veizi
Vlerësohet gjerësisht si një nga artistët më gjenialë, origjinalë dhe vizionarë të shekullit XX. I mbiquajtur shpesh nga kritikët si “poeti i penelit”, ai krijoi një univers unik artistik ku ligjet e gravitetit dhe të reales nuk ekzistonin, duke lënë pas një trashëgimi të pashlyeshme në artin modern….
…Më 6 korrik 1887 lindi Mark Shagall – i njohur fillimisht si Moishe Shagal, – piktor francez me origjinë hebraike bjelloruse. Ai u rrit në një familje të varfër hebraike hasidike në periferi të Vitebskut, në atë kohë pjesë e Perandorisë Ruse, sot në Bjellorusi. Jetesa në këtë komunitet të vogël dhe folklori hebraik la gjurmë të thella në të gjithë krijimtarinë e tij. Pavarësisht se jetoi për dekada të tëra në metropolet e mëdha si Parisi dhe Nju-Jorku, Vitebsku mbeti muza e tij e përjetshme. Shtëpitë prej druri, gjelat, lopët mbi çati dhe violinistët mistikë të fshatit të tij të lindjes u kthyen në simbole të përhershme të pikturave të tij.
Ndërthurja e stileve
Kur u zhvendos në Paris në vitin 1910, Shagall u njoh me rrymat avangarde të kohës, por refuzoi t’i përkiste plotësisht ndonjë prej tyre. Në vend të kësaj, ai krijoi një gjuhë krejtësisht vetjake. Ai mori format gjeometrike të Kubizmit, ngjyrat e ndezura e dramatike të Ekspresionizmit dhe lirinë e ëndrrave të Surrealizmit. Vetë themeluesi i surrealizmit, Andre Breton, ka thënë se askush nuk e kishte çliruar metaforën në art aq sa Shagalli.
Fluturimi si dashuri
Pikturat e tij më të famshme – si “Mbi qytet” apo “Ditëlindja” – shfaqin të dashuruarit duke fluturuar në qiell. Kjo ishte mënyra e tij për të pikturuar lumturinë dhe dashurinë e madhe për bashkëshorten dhe muzën e tij, Bella Rozanfeld.
Vitrazhet dhe skenografia
Shagall nuk u mjaftua vetëm me telajon. Ai shkëlqeu si një artist multidimensional, duke punuar me formate dhe materiale gjigante:
Mjeshtër i dritës
Ai realizoi dritare madhështore prej xhami të ngjyrosur – që quhen ndryshe dhe vitrazhe – për vende të rëndësishme kulturore dhe fetare, duke përfshirë Katedralen e Remsit në Francë, dritaret e OKB-së në Nju-Jork dhe spitalin “Hadasah” në Jeruzalem.
Afresket e mëdha
Në vitin 1964, me kërkesë të ministrit të kulturës d’Zhorzh Pompidu, ai pikturoi tavanin e famshëm të Operës Kombëtare “Palas Garnier” në Paris, një kryevepër moderne midis arkitekturës klasike.
Ilustrimet dhe mozaikët
Ai ilustroi vepra të mëdha letrare si “Shpirtrat e vdekur” të Gogolit, “Fabulat” e La Fontenit dhe vetë Biblën, duke u dhënë atyre një frymë thellësisht mistike.
Njohja ndërkombëtare
Pasi mbijetoi dy luftëra botërore dhe persekutimin nazist – nga i cili shpëtoi duke u arratisur në SHBA në vitin 1941, – Shagall u rikthye në Francën e tij të dashur, ku jetoi deri në fund të jetës. Ai vdiq më 28 mars 1985 në Shën-Pol-dë-Vans në moshën 97-vjeçare.
Epilog
Sot, veprat e tij ruhen në muzetë më prestigjiozë të botës, si Muzeu i Artit Modern (MoMA) në Nju-Jork dhe Muzeu “Luvr” në Paris. Mark Shagall mbetet një nga urat më të bukura midis botës së ëndrrës dhe realitetit, një artist që vërtetoi se arti mund të ngrihet mbi çdo kufi tokësor.