Nga Leonard Veizi
Mbi brigjet e lumit Mississippi peshon një heshtje e lashtë, thuajse mistike—një pëshpërimë që duket se ruan brenda vetes jehonat e një bote të perënduar. Është zhurma e lehtë e këmbëve të zbathura mbi rërë, përplasja e ngadaltë e varkave me avull që çajnë mjegullën e agimit dhe aroma e tregimeve të gatuara nga pluhuri, djersa dhe ëndrrat e harruara. Në këtë teatër të gjallë, ku kufiri mes realitetit të ashpër dhe fantazisë fëmijërore shkrihet në një, lindi dhe frymoi njeriu që do t’i jepte Amerikës pasaportën e saj letrare: Mark Tuen…
…Kur në vitin 1910 ai u nda nga kjo botë në moshën 74-vjeçare, nuk la pas thjesht rafte me libra, por një mënyrë të re të të parit të botës. Tuen nuk ishte vetëm një mjeshtër i penës; ai ishte shaman i humorit dhe një anatomist i shpirtit njerëzor. Ai e përdori të qeshurën jo si qëllim, por si një bisturi të hollë për të zbërthyer hipokrizinë, padrejtësinë dhe paradokset e një kombi në rritje. Ndonëse bota e quajti “humoristin më të madh”, Uiljëm Foknër e pa më qartë kur e pagëzoi si “Babain e Letërsisë Amerikane”—burimin nga ku rrodhën të gjithë lumenjtë e tjerë të shkrimit modern.
Në zemër të miteve të tij qëndrojnë dy djem që nuk plaken kurrë: Tom Sojeri dhe Hakelbert Fin. Përmes tyre, Tuen na kujtoi se fëmijëria nuk është vetëm një stinë lojërash, por një akt i pastër rebelimi, një kërkim i dëshpëruar për liri dhe një pasqyrë ku bota e të rriturve duket shpeshherë e vogël dhe absurde. ” Hakelbert Fin ” nuk ishte vetëm një udhëtim mbi një trap; ishte një udhëtim në ndërgjegjen njerëzore, një thirrje tronditëse për drejtësi e veshur me thjeshtësinë e një zëri fëmijëror.
Mark Tuen mbetet një figurë e ndërtuar nga dritëhijet: një humorist që mbante në zemër një melankoli të thellë, një kritik i rreptë që e dashuronte atdheun e tij aq shumë sa nuk ia kursente asnjë të vërtetë të hidhur. Ai nuk vdiq kurrë plotësisht, sepse sa herë që dikush kërkon të vërtetën pas maskës së ironisë, zëri i tij vazhdon të rrjedhë—i qetë, i fuqishëm dhe i përjetshëm, si vetë ujërat e Misisipit.